Aanmelden | Contact
Zoeken

Maritieme geschiedenis van Dordrecht in de 17e en de 18e eeuw


Kooplieden/reders en hun handel te Dordrecht in de 17e en 18e eeuw

Samengesteld door historica/schrijfster H.W.G. van Blokland-Visser (Papendrecht 2015)
E-mail: k.blokland87@upcmail.nl; website: http://blokland.dordtenazoeker.nl.


deel 1: 450 jaar handel in zout


450 JAAR HANDEL IN ZOUT TE DORDRECHT I570/1920


Inleiding
Dordrecht was in de 18e en 19e eeuw een van de grootste Zoutproducenten in Nederland, bij mijn onderzoek naar de Zoutproductie en Zouthandel van Dordrecht bleken er maar weinig bronnen in Dordrecht te raadplegen over dit onderwerp op enkele na:

1. ARCHIEF 181/ FIRMA GERRIT van HOOGSTRATEN & ZN / REDERIJ EN ZOUTHANDEL TE DORDRECHT/ SAD (ongeordend/niet ter inzage)
Met een schat aan gegevens over de Zoutproductie en Zouthandel van Dordrecht vanaf 1590.
Ik heb in dit archief, bij hoge uitzondering 6 dozen mogen onderzoeken, maar moest verder onderzoek staken, omdat mij verder inzage werd geweigerd.
Het is namelijk een ongeordend archief. Vreselijk jammer dat dit Archief nog niet is geordend en niet voor de onderzoeker toegankelijk is.
Ik haalde er waardevolle gegevens uit over de Zouthandel o.a. van de bekende families o.a. TRIP / van NEURENBERGH / SONNEMANS / van MEEUWEN / REES, de families die vanaf begin 1600 eigenaren waren van meerdere zoutziederijen in Zwijndrecht.

2. ,,DE ONTWIKKELING VAN DE NIJVERHEID EN INDUSTRIE LANGS DE DIJK V ZWIJNDRECHT/OOSTENDAM,,
o.a. een beschrijving over de Zoutziederijen in Zwijndrecht/ Hendrik Ido Ambacht/Oostendam
door F. Jorissen (archief 150/nr 3206 / SAD)

3. ,, HET ZOUTARCHIEF VAN DE GEMEENTE DORDRECHT,,
Een onderzoek van P.J. Fey uit Arnemuiden over de Zouthandel van Dordrecht in
Archief 181 Fa. G.v Hoogstraten & zn Rederij en Zouthandel /SAD.
Zijn verslag is te lezen in (Arch 150 / nr 3963/ SAD)

4. ,, DE DRIE ZOUTKETEN IN DE MIJL/WIELDRECHT,,
De nieuwe Zoutketen /zoutziederijen die na 1669 werden gebouwd met tevens een Zoutkeetshaven in polder Wieldrecht /,s Gravendeelsedijk
samengesteld door E. v Dooremalen.

5. ,, DE TRIPPEN IN DE 17E EEUW,,
Een studie over het ondernemersschap op de Hollandse stapelmarkt
door Dr. P.W.Klein / 1965
met o.a. de Zouthandel van de Familie Trip te Dordrecht in
Hoofdstuk III ,,DE TRIPPEN IN DORDRECHT,,
blz 104 ,,De Zoutziederij in Zwijndrecht,,
1. De intrede van de Trippen in de Zoutindustrie.
2. Groei v/h Zoutziedersbedrijf.
3. Verklaring v/d groei.
4. Combinatie verschijnsel in de Zoutnijverheid.
5. Conditie en prijskartel.
6. De Zoutkeet der Trippen.
7. De Internationale Zouthandel der Trippen.


INHOUD

1. 1570 DORDRECHT BOUWT ZIJN 1E ZOUTKEET/ZOUTZIEDERIJ IN ZWIJNDRECHT/OOST
2. DE BOUW VAN ZOUTKETEN EN HET ZOUTZIEDEN TE ZWIJNDRECHT/ HENDRIK IDO AMBACHT/OOSTENDAM /WIELDRECHT/DE MEYL DOOR KOOPLIEDEN UIT DORDRECHT IN DE 17E EN 18E EEUW
3. HET ZOUTZIEDSEIZOEN DUURDE VAN 1 APRIL TOT 30 NOVEMBER
4. DE KEETVROUWEN /BIJ DE ZOUTKETEN IN ZWIJNDRECHT / HENDRIK IDO AMBACHT/OOSTENDAM
5. DE PANNENBOETER / BIJ DE ZOUTKEET
6. DE ZOUTMETER / BIJ DE ZOUTKEET
7. HET ZOUTWATERSCHIP
8. DE ZOUTSTAPEL TE DORDRECHT VANAF 1299
9. DE ZOUTVAART EN WALVISVAART MET HET FLUITSCHIP ,,DE ZEE ENGEL,, IN 1687
10. HET BEGIN VAN DE ZOUTHANDEL IN DORDRECHT IN DE 16E EN 17E EEUW WAS EEN VLAAMS/WAALSE AANGELEGENHEID
11. IN 1570/1571 WORDT DE 1E ZOUTKEET GEBOUWD TE ZWIJNDRECHT/OOST EN OOSTKEETSHAVEN AANGELEGD
12. IN 1590 DE WESTKEET GEBOUWD EN WESTKEETSHAVEN AANGELEGD TE ZWIJNDRECHT /WEST
13. FAMILIE TRIP
14. 1631 TOESTEMMING VOOR 4 NIEUWE ZOUTKETEN A/D ZUIDZIJDE VAN ZWIJNDRECHT WEST
15. 1645 DE SOCIETEIT VAN ZOUTZIEDERS TE DORDRECHT
16. FAMILIE TRIP
17. 1670 DRIE ZOUTKETEN GEBOUWD IN WIELDRECHTSE POLDER/DE MEYL
18. 1670 SOCIETEIT VAN ZOUTZIEDERS TE DORDRECHT
19. 1683 SOCIETEIT VAN ZOUTZIEDERS TE DORDRECHT
20. DE ZOUTHANDELAREN CLOENS (CLOUNS) TE DORDRECHT IN DE 17E EN 18E EEUW
21. DE ZOUTHANDELAREN FAMILIE BACKUS TE DORDRECHT IN DE 17E EN 18E EEUW
22. PERIODE 1700 TOT 1800 EIGENAREN VAN ZOUTKETEN TE DORDRECHT
23. KOOPLIEDEN/REDERS TE DORDRECHT IN DE 17E EEUW DIE IN BEZIT WAREN VAN EEN ZOUTZIEDERIJ (ZOUTKEET)
24. KOOPLIEDEN/REDERS TE DORDRECHT IN DE 18E EEUW DIE IN BEZIT WAREN OF VAN EEN AANDEEL VAN EEN ZOUTZIEDERIJ (ZOUTKEET)


1. 1570 DORDRECHT BOUWT ZIJN 1E ZOUTKEET/ZOUTZIEDERIJ IN ZWIJNDRECHT/OOST

De Zouthandel zou hierna uitgroeien tot een van de belangrijkst bronnen van inkomsten van Dordrecht die zou bijdragen tot de welvaart van Dordrecht.
In 1920 kwam er een einde aan 450 jaar handel in Zout toen de laatste Zoutkeet ,, DE ZOUTBRON,, te Zwijndrecht in bezit van de Dordtse FA. GERRIT v HOOGSTRATEN & ZN werd opgeheven.
ZOUT was een onmisbaar bestanddeel voor het maken van voedsel en het behoud hiervan. In Holland werd veel zout gebruikt bij o.a de Haringvangst nadat het Haringkaken was uitgevonden.
De Haring werd na het kaken gezouten en in tonnen verpakt. Veel Zout was ook nodig voor het bereiden van Kaas en Boter en werd gebruikt voor het Zouten van Vlees en Groente, waardoor het langer houdbaar bleef.
In 1568 brak de 80 jarige oorlog met Spanje uit en Holland kwam in de problemen met de invoer van Ruw Zout. De Spanjaarden maakte het de Hollanders moeilijk om het Ruwe Zout uit o.a. Frankrijk en Portugal te halen dat nodig was voor de fabricage van Zout.
Het Ruwe Zout (met een hoger Zoutgehalte) werd namelijk gemengd in de Zoutketen /Zoutziederijen met Zout zeewater uit de Noordzee (met een lager zoutgehalte) in grote houten vaten, waarna de Pekel Gezied/Gekookt werd in grote ijzeren pannen (ziedpannen) en verwerkt werd tot divers soorten zout.

IN 1599 ZOUTHALEN IN ARAYA
1599 was het tekort aan ruw zout zo groot dat de Hollanders en Zeeuwen naar andere lokaties opzoek gingen en trokken zij met hun schepen naar Kaap Verdie om Zout te halen maar al gauw werd bekend dat er Ruw Zout zo opgeschept kon worden aan de Noordkust van Zuid Amerika bij het schiereiland ARAYA/Cumana /Venezuela (dat in Spaanse handen was) Er vertrokken schepen uit Holland en Zeeland naar het schiereiland ARAYA om daar een eigen Kolonie te stichten met een eigen Zoutvoorraad.
Vanaf 1600 tot 1603 voeren er zo,n 100 schepen uit Holland en Zeeland naar ARAYA om er Zout te halen en keerden zij met ca 300 ton Ruw Zout per schip terug.
Het Zout werd er in brokken los gehakt en met kruiwagens aan boord gebracht. Er werd vooral 's nachts gewerkt, overdag was het te heet men droeg bij het werk houten klompen omdat deze niet werden aangetast door het Zout.
In 1603 kwamen de Spanjaarden in verzet en bouwden zij een Fort op het schiereiland ARAYA
In 1605 werd de Hollandse vloot verslagen en het Zoutgebied vernietigd.
In 1622 was de ZOUTVAART zo belangrijk dat de W.I.C. schepen uitstuurden op expeditie, op zoek naar eilanden in West Indie waar Zout gehaald kon worden en om daar Hollandse kolonies te stichten o.a. ARUBA BONAIRE en CURACAO.


(Hollandse Kolonies voor de Zoutvaart 1600/1605, Araya / Venezuela vanaf 1634 Aruba / Bonaire en Curacao)

2. DE BOUW VAN ZOUTKETEN EN HET ZOUTZIEDEN TE ZWIJNDRECHT/ HENDRIK IDO AMBACHT/OOSTENDAM /WIELDRECHT/DE MEYL DOOR KOOPLIEDEN UIT DORDRECHT IN DE 17E EN 18E EEUW

Een ZOUTKEET /Zoutziederij bouwen in Zwijndrecht /Hendrik Ido Ambacht/Oostendam en Wieldrecht / De Meyl was makkelijk op te zetten voor de rijke kooplieden uit Dordrecht.
Al de grond op deze lokaties was in bezit van rijke Dordtenaren en gunstig gelegen langs een drukke scheepvaartroute, dat nodig was voor de aan en afvoer van het Zout.
De toestemming van de Ambachtsheren en het bestuur van het Hoogheemraadschap van de Zwijndrechtse Waard voor het pachten van de grond voor de bouw van een Zoutkeet was gauw gegeven en ook de aanleg van een Haven voor de aan en afvoer van Zout was geen probleem.
De Koopman /Investeerder kon beginnen met de bouw van een ZOUTKEET en het aantrekken van een KEETBAAS/MR. ZOUTZIEDER (vaak ook mede eigenaar) die de complexe materie van het Zoutzieden beheerste, het duurde jaren voor men de goede kennis van Zoutzieden had.
De eerste Keetbazen kwamen waarschijnlijk uit West Vlaanderen / West Brabant en Zeeland waar het Zoutzieden al veel langer bestond en waar voorschriften waren voor de Zoutziederij o.a.


(Zoutketen in ca 1550 o.a. in Vlaanderen /Noord Brabant en Zeeland.)

In 1340 THOLEN
In 1411 ZEVENBERGEN
In 1431 STEENBERGEN
In 1554 ZIERIKZEE
In 1560 ARNEMUIDEN
In 1563 BERGEN OP ZOOM
In 1585 bestond er in Middelburg een ,,GILDE VAN PANNELIEDEN,,
(Smeden die de ziedpannen konden repareren en nieuwe pannen maken) met als bestuurslid CORNELIS LENAERTS HOUTMAN

DE BOUW VAN EEN ZOUTKEET / ZOUTZIEDERIJ (Archief 181/SAD)
1. DE ZOUTKEET
Was een langwerpig gebouw met grote toegangsdeuren met een hoog dak van dakpannen
Met tegen de dakrand aan enkele ramen. In het midden een grote schoorsteen in het dak voor de afvoer van waterdamp.
2. HET HUIS VOOR DE KEETBAAS/MR. ZOUTZIEDER
(in dienst v/d eigenaar/ soms ook mede eigenaar en boekhouder v/d Zoutkeet )
De Keetbaas woonde met zijn gezin op het terrein van de Zoutkeet.
3. EEN KEETHUIS voor de Keetvrouwen.
4. EEN KEETHUIS voor het andere Keetvolk.
5. IJZEREN ZIED(KOOK)PANNEN
Van ca 180 cm doorsnee (of meer) staande in een houder van baksteen met daarin stookgaten voor het turfvuur, staand op een ronde stookvloer van bakstenen.
6. PEKELKUIPEN (voor het mengen van Ruw Zout en Zout zeewater)
7. WATERBAKKEN
8. WOESTBAKKEN (zoutderrie)
9. HOUTEN KUIPEN
10. GROFZOUT DENNEN(droogruimte)
11. WITZOUT DENNEN (droogruimte)
12. GROOT TURFHOK
13. KLEIN TURFHOK
14. OPSLAGRUIMTE VOOR TURFTONNEN
15. OPSLAGRUIMTE VOOR o.a. ZOUTMATEN / ZAKKEN /KISTEN EN VATEN VOOR HET TRANSPORT VAN ZOUT


(Zoutketen buiten de muren van Zierikzee.)

3. HET ZOUTZIEDSEIZOEN DUURDE VAN 1 APRIL TOT 30 NOVEMBER

In het Zoutseizoen was de Zoutkeet 24 uur in bedrijf. (Archief 181 /SAD)
1. Het RUWE ZOUT
Grauwe bonken klipzout (met een hoog zoutgehalte) werd met
Zeeschepen gehaald uit o.a. Frankrijk /Portugal en Spanje.
Het beste Ruwe Zout kwam uit:
De BAAI VAN BOURGNEUF /NANTES Frankrijk.


(Een Fluitschip ligt in de Baai van Setubal/Portugal voor het laden van het Ruwe Zout in de 17e eeuw.)

Andere soorten ruw zout kwam uit o.a.
LISSABONZOUT
SINT UVES ZOUT (St Uves (Setubal) zuid van de monding de Taag)
2. Het RUWE ZOUT
Werd in grote houten vaten gemengd met zeewater uit de Noordzee (met een lager zoutgehalte) dat met Zoutwater schepen uit Zeeland naar de Zoutketen werd gebracht.
3. De PEKEL
De Pekel stond na goed roeren 5 dagen stil.
4. De PEKEL
De Pekel werd overgebracht in grote ijzeren Ziedpannen (kookpannen)
Daar werd het geroerd met grote houten lepels door twee Keetvrouwen die bij hun werk bruine lange broeken droegen.
5. De PEKEL
De Pekel mocht niet koken, dit roeren ging dag en nacht door bij het licht van snuiters.
6. De TEMPERATUUR
De temperatuur beheersing speelde een grote rol, hoe gelijkmatig de temperatuur, hoe regelmatiger de zoutkristallen.
7. Met hogere TEMPERATUUR /het Fijnste Zout
8. Met lage TEMPERATUUR en met oude Pekel / het Grofste Zout (KAASZOUT gebruikt door de zelfkazende boeren in de Alblasserwaard )
9. Verse PEKEL werd gebruikt voor het maken van BOTERZOUT

10. HET GEHEIME MENGSEL VAN DE KEETBAAS
Door het toevoegen van een speciaal GEHEIM MENGSEL tijdens het koken van de Pekel bij verschillende temperaturen kreeg men diverse soorten zout.
Dit Geheime mengsel was alleen bekend bij de KEETBAAS en zijn familie en ging over van vader op zoon of schoonzoon.

In een Boekje uit 1747 (archief 181 SAD) staat beschreven wat een Keetbaas/Mr. Zoutzieder aan zijn zoon verteld :
11. DEEL DIT GEHEIME MENGSEL AAN NIEMAND MEE,VOEG HET GEHEIME MENGSEL ALTIJD ZELF TOE OF LAAT HET DOOR EEN VAN DE FAMILIELEDEN DOEN.
(Er staat jammer genoeg nergens wat dit Geheime mengsel precies was?)
12. Het MENGSEL werd bij verschillende temperaturen toegevoegd b.v.
13. Voor GROF MIDDELZOUT (Keuls zout) voegt men 2 ½ lepel van het MENGSEL toe
14. Voor GROF ZWAARZOUT voegt men 3 a 4 lepels van het MENGSEL toe
15. Voor MIDDELZOUT (Keukenzout) de Ziedpan iets warmer stoken en op de 5e dag voegt men 1 lepel van het MENGSEL toe om het hard te laten worden en blank te houden.
16. Voor het ZOUTEN VAN VLEES voeg KORIANDERZAAD toe aan de Pekel.

15. Als het WATER was verdampt vormde zich ZOUTKRISTALLEN deze werden naar de kant geharkt met een Aanhaler een soort hark.
16. De ZOUTKRISTALLEN
De Zoutkristallen werden eruit geschept en in manden gedaan om uit te druipen.
17. Na het UITDRUIPEN v/h ZOUT werden de manden met het zout naar de ZOUT DEN gebracht.
18. De ZOUT DEN
De Zout Den was de droogruimte voor het zout dat op een schuin aflopende vloer bedekt met zakken lag.
19. Het PROCES VAN ZOUTZIEDEN duurde 5 dagen.

20. Het ZOUTMETEN
Het Zoutmeten werd gedaan na het drogen van het Zout door de ZOUTMETER die bij de Zoutkeet woonde
21.De ZOUTMEESTER
De Zoutmeester kwam om het zout te inspecteren en te keuren en het te controleren of het zout wel 3 a 4 dagen had gezoden en vrij te geven voor de handel.
22. De ZOUTBRIEF
De Zoutbrief was nodig voor de handel en vervoer van het Zout en werd ondertekent door de Zoutmeester en de Keetbaas afgegeven.
23. Het ZOUTVERVOER
Het Grof Zout werd in zakken vervoerd en Fijn Zout werd in vaten vervoerd.
24. DE DORDTSE ZOUTMAAT
De Dordtse Zoutmaat was //Een Honderd Zout was / 35.000lb /is ca 104 vaten (vastgesteld te Dordrecht in 1645)

ENKELE SOORTEN ZOUT:
BOTERZOUT (9 tot 10 uur koken /verse pekel)
WITZOUT (4 etmalen koken)
VISZOUT
HARINGZOUT
SPEKZOUT
VLEESZOUT
IERSVLEESZOUT
GROENZOUT
KEUKENZOUT (fijn middelzout)
KEULSZOUT (grof middelzout)
KAASZOUT (grof zout)

4. DE KEETVROUWEN /BIJ DE ZOUTKETEN IN ZWIJNDRECHT / HENDRIK IDO AMBACHT/OOSTENDAM (Archief 181 /SAD)

Bijzonder is dat het zware werk bij een Zoutkeet en het Zoutzieden, veel van het werk door vrouwen werd gedaan KEETVROUWEN genoemd
In 1595 wordt in Dordrecht melding gemaakt van ,t SOUTWIJFF op 12 december 1595 wordt CLEYS ,T SOUTWIJFFSSOON begraven in de Nieuw kerk te Dordrecht. De Keetvrouwen hadden op het terrein hun eigen Keethuis en waren gescheiden van het andere Keetvolk.
Het waren de Keetvrouwen die dag en nacht in de Ziedpannen stonden te roeren met grote houten lepels gekleed in lange bruine broeken, bij extreem hoge temperaturen, veel rook en vaak in de koude tocht ,s nachts werd gewerkt bij het licht van snuiters.
Zij sleepte ook de manden met nat Zout naar de Dennen (droogruimten) voerden de manden met turf aan voor het vuur, zij droegen met gemak zakken van ca 200 kg Zout.
Keetvrouwen verdiende f 2,- per week, als zij ziek was en iemand moest haar vervangen moest zij f 3,- betalen.
Voor het rapen van 100 tonnen turf op een dag verdiende zij 8 stuivers.
(Je vraagt je af hoelang hielden deze vrouwen dit werk vol en waarom werd dit zware werk door vrouwen gedaan?)

5. DE PANNENBOETER / BIJ DE ZOUTKEET (Archief 181/SAD)

De Pannenboeter woonde bij de Zoutkeet en was in dienst van de Keetbaas
Hij was Vrij van Huur en kreeg Turf en Biergeld.
Van alleen pannen boeten kon de Pannenboeter niet leven en hij deed het werk als Zoutmeter erbij. Hij was Smid en had een speciale opleiding gehad in het repareren van de Ziedpannen en het maken nieuwe Ziedpannen. Om de 6 weken moest hij de Ziedpannen ontdoen van KETELSPEK een Kalklaag dat in de ziedpan achterbleef na het koken en de Ziedpannen controleren op lekkage en e.v.t repareren, hij mocht het schroot van kapotte ziedpannen behouden.
In 1612 had ELIAS TRIP Jacobz als eigenaar van een Zoutkeet in Zwijndrecht een Pannenboeter in dienst voor f 60 per jaar en f 18 per ziedpan (Trip)

JOHANNES ARYZ DE BONDT PANNENBOETER TE ZWIJNDRECHT
In 1688 kreeg hij op 13 juli bezoek op de Zoutkeet te Zwijndrecht (waar hij als Pannenboeter werkte van Notaris HUYBERT v/d HOOP dit op verzoek JAN SAM en JAN LAMBERTS de BRUIJN Kooplieden te Dordrecht ,daar vond hij de Pannenboeter Johannes Aryz de Bondt en zijn 3 knechten aan het werk. De Notaris vroeg hem (in het bijzijn van de vrouw van Jan Lamberts de Bruijn) op wiens naam hij aan de gemelde Ziedpannen werkte, waarop hij antwoorde: Uit naam van Jan Lamberts de Bruijn.
Johannes Aryz de Bondt werd gedoopt op 26-10-1642 te Zwijndrecht /Hij trouwt op 29-7-1663 te Zwijndrecht met Pieternella Gijsberts uit Zwijndrecht (www.andredenhaanismijnpassie)

6. DE ZOUTMETER / BIJ DE ZOUTKEET (Archief 181/SAD)

De Zoutmeter woonde bij de Zoutkeet en was in dienst van de Keetbaas.
Hij was Vrij van Huur en kreeg Turf en Biergeld ( vaak was hij ook Pannenboeter).
1. De Zoutmeter moest aanstonds gereed zijn na zijn werkzaamheden 's morgens om uit meten te gaan als een Schip aanlegde met het Ruwe Zout of een Zoutschip met Zoutwater uit Zeeland.
Schippers mochten uit hoofde van het getij en de wind, niet worden opgehouden.
2. Het Zoutwater dat dagelijks met schepen werd geleverd moest worden gemeten en er moest toezicht gehouden worden als de schippersknecht het zoutwater loste met pompen.
3. De Zoutmeter had ook helpers (BIJLEGGERS genoemd) deze hielpen bij het lossen van een Zeeschip met Ruw Zout.
4. Het Ruwe Zout werd in zakken of manden werd geschept en overgebracht naar LICHTERS (kleinere schepen) die naast het Zeeschip lagen.
5. Hij moest meten zonder de koper of verkoper te benaderen.
6. Hij moest melden uit welk schip of zeeschip met Lichters het Zout kwam.
7. Een Honderd Zout (Zoutmaat) mocht niet meer dan 104 vaten Zout zijn.
8. Het Zout alles naar behoren afstrijken voor het Zout werd overgegoten.
9. Hij mocht geen fooien ontvangen.
10 ,,Met Behoorlijck Drinckbier om het kwartier moest hij zich tevreden stellen,,

7. HET ZOUTWATERSCHIP (ca 70 voet lang/ 20 voet wijt /7 voet hol)

Het Zoutwaterschip bracht het Zoute zeewater van de Noordzee naar de Zoutketen, dat nodig was om te mengen met het Ruwe Zout uit o.a. Frankrijk voor het produceren van zout.
In 1680 kostte het nieuwe Zoutwaterschip van de GEBR CLOENS Zouthandelaren uit Dordrecht f 3.400,- dit schip was nodig voor de aanvoer van het Zout zeewater naar hun 3 Zoutketen (nalatenschap Cloens 1690)
Sommige eigenaren van Zoutketen hadden gezamenlijk een Zoutwaterschip.
Een zout waterschip moest jaarlijks worden schoongemaakt en ontdaan worden van de slijk op de bodem v/h schip(Archief 181/SAD)

8. DE ZOUTSTAPEL TE DORDRECHT VANAF 1299 (Archief 181 /SAD)

De Zoutstapel in Dordrecht bestond al vanaf 1299 en stond onder toezicht van de CAPITEYN v/d ZOUTSTAPEL
Deze inspecteerde in zowel Pakhuizen als Binnen vaart en Zeeschepen.
1. Geen wit of ander Zout mocht hij laten passeren.
2. Hij moest passerende schepen visiteren iedere schipper moest een behoorlijke ZOUTBRIEF met de juiste quantiteiten van het Zout tonen en bij wie was het Zout geladen. Al dit werk gebeurde met behulp van vele Zout controleurs.

9. DE ZOUTVAART EN WALVISVAART MET HET FLUITSCHIP ,,DE ZEE ENGEL,, IN 1687

Diverse Dordtse Zouthandelaren/eigenaren van een Zoutkeet waren in bezit van eigen schepen
Zo hadden de GEBR. PIETER & JAN CLOENS & ZN Zouthandelaren te Dordrecht
Fluitschepen in bezit o.a. ,,DE DRIE ZOUTKETEN,, (in 1689 vergaan) en ,,DE ZEE ENGEL,, die zij inzette om het RUWE ZOUT te halen uit o.a. Frankrijk / Portugal en Spanje, daarbij werden de schepen ook ingezet voor de Walvisvaart.
Het Fluitschip ,,DE ZEE ENGEL,, was in bezit van JAN CLOENS Pieterz (1646/1701 Ddr) getr met Jacoba de Mareez van de Fa. Gebr Cloens & zn en zijn zwager ADRIAAN OP DE CAMP Adriaanz getr met Pieternella Cloens Pieters Zouthandelaren te Dordrecht.
In augustus 1687 keert het Fluitschip ,,DE ZEE ENGEL,, met Commandeur/Schipper THOMAS THOMASZ (BRULLE) uit Zwijndrecht schoon terug (zonder vaten spek / van gevangen walvissen)van de walvisvaart uit Groenland.
De beide Reders van het schip roepen de Commandeur/Schipper THOMAS THOMASZ (BRULLE) ter verantwoording waarom er geen walvis was gevangen.
Hij komt bij Notaris ADRIAAN BEZEMER te Dordrecht samen met 8 van zijn bemanningsleden een verklaring afleggen.
Uit de verklaring blijkt het volgende:
De vorige reis van het Fluitschip ,,DE ZEE ENGEL,, was naar Frankrijk om daar een lading RUW ZOUT te laden voor de ZOUTKEET in Zwijndrecht eigendom van de kooplieden/reders JAN CLOENS Janz en ADRIAAN OP DE CAMP Adriaans.
Op de heenweg en op de terugweg had het schip veel last van grote lekkage , de POMPEN functioneerde slecht. Na terugkeer in Dordrecht was schipper Thomas Thomasz (Brulle) naar de BLOKMAKER en tevens FABRIKANT van de Scheepspompen geweest voor reparaties maar de Blokmaker had het benodigde hout niet op voorraad.
Het Fluitschip ,,DE ZEE ENGEL,, werd toch klaar gemaakt voor de walvisvaart om begin april 1687 als WALVISVAARDER naar Groenland te vertrekken met 38 bemanningleden en 6 sloepen.
Eenmaal bij Groenland aangekomen waren de problemen met de lekkage van het schip zo groot en met slecht werkende Pompen, zodat er geen Walvis gevangen kon worden.
De verklaring werd afgegeven door:
Commandeur/Schipper: THOMAS THOMASZ (BRULLE)/uit Zwijndrecht /33 jaar
Stuurman: CORNELIS REYERS / uit Akersloot / 33 jaar
Scheepstimmerman: HENDRIK GERBRANDS / uit Dordrecht /28 jaar
Bootsman: PIETER MICHIELSEN / uit Dordrecht / 25 jaar
Kok: ADRIAAN MUYSEYK VAN ZEE / uit Dordrecht /20 jaar
Bootsgezel: ENGEL ENGELSEN uit Dordrecht /21 jaar
Bootsgezel: JAN REYERS / uit Akersloot / 20 jaar
Bootsgezel: ROBERT HENDRIKSEN / uit Schotland /21 jaar
Bootsgezel: JACOB THOMASSEN / uit Schotland /21 jaar
(,,De Dordtse Jonas in Olie,, door M.E. de Gruyl)

10. HET BEGIN VAN DE ZOUTHANDEL IN DORDRECHT IN DE 16E EN 17E EEUW WAS EEN VLAAMS/WAALSE AANGELEGENHEID.

Veel van de eerste bezitters of mede eigenaren van ZOUTKETEN/ZOUTZIEDERIJEN eind 16e en begin 17e eeuw waren Kooplieden te Dordrecht afkomstig uit VLAANDEREN /LAND v LUIK /LIMBURG /WALLONIE, zij kwamen hier als Maasschippers/ Kooplieden en handelden o.a. in IJzer/Koper/ Blauwsteen en Laken.
De Zoutziederij/Zouthandel zou uitgroeien tot een winstgevende handel en vele Dordtse kooplieden belegde in de loop van de 17e en 18e eeuw hun kapitaal in de bouw en uitbreiding van de Zoutketen in
ZWIJNDRECHT/WEST
ZWIJNDRECHT/OOST
HENDRIK IDO AMBACHT/OOSTENDAM
WIELDRECHT/DE MEYL


(Zoutketen en Zoutkeetshavens in Zwijndrecht Oost gebouwd en aangelegd in 1570 door Thomas Gramay Thomasz ( ca 1520 Antwerpen/1588 Ddr en Zwijndrecht West gebouwd
en aangelegd in 1590 door Gillis Rees Cornelisz ( 1545 Yperen/1612 Ddr) en Herman v/d Wolde (Woude) (ca 1540 Vlaanderen /na 1612 Ddr))


In 1570 krijgt THOMAS GRAMAY Thomasz (1520 Antwerpen/1588 Ddr) toestemming om de
1e ZOUTKEET /ZOUTZIEDERIJ in ZWIJNDRECHT/OOST te bouwen.
In 1548 was hij Tollenaar te Gorinchem en getrouwd met zijn eerst vrouw Jaqueline Stalpaert.
Op 10-12-1548 schrijft hij naar zijn toekomstige schoonvader HUGO COOL Pieters (ca 1515 /overl: 1553 Ddr)Thesaurier van Dordrecht, over de mindere opbrengsten van de Tol te Gorinchem, de schippers brengen hun wijn nu naar Deventer (Requestboek v Dordrecht / nr 932 SAD)
In 1568 trouwt hij met CLARA COOL (1546/1577 Ddr) d.v. HUGO COOL Pieters (Burgemeester /Thesaurier v Dordrecht) en ANNA IDO (zij hertrouwt na 1553) met ADRIAAN v BLEIJENBURG Adriaanz (1510/1573 Ddr) Schout te Dordrecht.
In 1568 is Thomas Gramay Raad en Rekenmeester van de Keizerlijke Majesteit van Gelderland in Arnhem. Hoewel Thomas Gramay geen burger was van Dordrecht kreeg hij waarschijnlijk de toestemming voor de bouw van een Zoutkeet hebben via de stiefvader van zijn vrouw Adriaan v Blijenburg Adriaanz

11. IN 1570/1571 WORDT DE 1E ZOUTKEET GEBOUWD TE ZWIJNDRECHT/OOST EN OOSTKEETSHAVEN AANGELEGD (archief 181)

Lokatie ,,SMITSHOEK,, naast het Huisje van PIETER CORT even Noordwaards van het Grote Gat, een dijkdoorbraak van de St Felix vloed uit 1530 (ca ter hoogte v/d huidige watertoren)
In 1571 volgde de aanleg van de OOSTKEETSE HAVEN voor de aan en afvoer van zout
Op 20-2- 1571 wordt een akte opgemaakt waarin de Raad v Dordrecht aan THOMAS GRAMAY, een zeker erf in gebruik mag nemen, aan de westzijde van het NIEUWE WERCK aan de Westzijde v/d Nieuwe Haven bij het Kleine Poortje staande in de Stadsmuur.
(van 23 roede bij 8 roede) voor de opslag van Turf voor zijn Zoutkeet te Smitshoek /Zwijndrecht.
De zaken gaan zo goed dat in 1572 Thomas Gramay toestemming krijgt voor de bouw van een tweede ZOUTKEET in Zwijndrecht/ Oost. Daarna draagt hij het beheer van zijn twee Zoutketen over aan JERONYMUS COOL Huigz een neef van zijn vrouw Clara Cool.
In 1577 verkoopt hij zijn twee zoutketen aan Jeronymus Cool Huigz en DOY LENAERTS uit Brouwershaven en SERVAES de VALLE Cornelisz ((1533/1584 Ddr) Schout te Den Briel Getr 1560 Ddr met MARIA HALLINCQ Aarts.
In 1578 verkoopt Jeronymus Cool aandelen van de 2 Zoutketen aan DYONYS van DILSEN Christiaans (1525 Roermond/1588 Ddr) ijzerkoopman te Dordrecht. Getr 1553 met AGNES van SOMEREN Jeronymusdr (Archief 181)
In 1580 wordt Thomas Gramay beschuldigd van symphatie voor de Spanjaarden en hij wordt uit zijn functie gezet en vlucht hij van uit Arnhem als weduwnaar van Clara Cool met zijn dochter ANNA GRAMAY getr. met JACQUES MAURIQUES (overl 1596 Ddr) en zijn twee zoons IDO GRAMAY (overl: 1652 Roermond) en HUIG GRAMAY (overl 1602 Ddr) naar Dordrecht. (Gelders Archief)

In 1589 zijn de twee zoutketen in Zwijndrecht /Oost eigendom van ADRIAAN JOBS (ca 1550/1612) Schepen de Dordrecht tr 1588 Ddr FIJKE GILLIS
CORNELIS MOLEN (Steegh) Ariens (ca 1535 /1610 Ddr) tr. 1560 Ddr BARBER ?( overl: 1592)
ADRIAAN CORNELIZ 'T JONGH (ca 1540 /1602 Ddr) Thesaurier/Schepen van Dordrecht, tr. 1565 Ddr MARIA BACK Adriaans (ca 1540/1619 Ddr)
AGNES van SOMEREN Jeronimusdr wed v Dyonys van Dilsen
MARIKE CORNELIS MOLEN wed.v PIETER COOL JERONYMUS te Rotterdam (Archief 181)


(21 juni 1597 Extract /verzoek aan de Heerschappen van Zwijndrecht voor verlenging van de Pacht van het land en de doorvaart en gebruik van de Oostkeetse Haven door de eigenaren.
Adriaan Jobs (1550/1612 Ddr) Schepen te Dordrecht, Cornelis Molen(steegh) Ariens (1535/1610 Ddr), Adriaan Cornelisz 't Jongh (ca 1540/1602 Ddr) Thesaurier te Dordrecht


12. IN 1590 DE WESTKEET GEBOUWD EN WESTKEETSHAVEN AANGELEGD TE ZWIJNDRECHT /WEST

Gebouwd in 1590 met toestemming van DAMAS BARTHOUTS Ambachtheer v SANDELINGEN (Archief 181 /SAD)

(8 juli 1591 Deel Akte van Damas Barthouts Ambachtsheer van Sandelingen van Comparant Herman v/d Wolde (Woude) overdracht deel eigendom Zoutkeet in Zwijndrecht Oost te profijte van Ghylis Rees (archief 181/ SAD))

Door GILLIS REES Cornelisz (1545 Yperen /1612 Ddr) tr ca 1570 met
ELISABETH v/d GOUDEMOLEN Jkvr van der Heyden samen met
HERMAN v/d WOUDE (Wolde)(ca 1540 Vlaanderen /na 1611) en wordt de Westkeetshaven aangelegd voor de aan en afvoer van Zout.
Kort erna bouwden zij een tweede Zoutkeet in Zwijndrecht /West
Op 26-5-1611 verkopen GILLIS REES Cornz en HERMAN v/d WOUDE wegens financiele moeilijkheden een Zoutkeet te Zwijndrecht/West aan WILLEM JOOSTEN v/d LOO (ca 1565/1624 Ddr) tr 1588 Ddr met Maria Molen Cornelisdr samen met HENDRIK v DILSEN Dyonysz (Trip)
In 1613 verkoopt MATTHEUS REES Gillisz (1570/1644 Ddr) tr 1595 Ddr met CORNELIS v WESEL Rochusdr zijn 2 afgebrande Zoutketen in Zwijndrecht /West aan JACOB v MEEUWEN Johanz(1575/1625 Ddr) Koopman te Dordrecht tr 1601 Ddr met MACHTELD van SCHARLAECKEN Cornelisdr. (Trip)

13. FAMILIE TRIP

In 1600 koopt ELIAS TRIP Jacobz een Zoutkeet (1570 Zaltbommel /1636 A.dam)/IJzerkoopman te Dordrecht tr 1593 met MARIA de GEER Louisdr
Een Zoutkeet samen met WILLEM v DILSEN Dionysz (1579 Ddr) IJzerkoopman te Dordrecht. tr 1607 Ddr met CATHARINA v HOLWIJCK uit Roermond/ tr. 2e JOHANNA van SOMEREN Johdr
In 1602 hebben zij een eigen vloot van binnenvaartschepen die 450 vaten Zout naar Duitsland en Limburg vervoerden. (Trip)

In 1606 heeft ELIAS TRIP Jcbz, 2 Zoutketen in Zwijndrecht en eigen Zeeschepen die vanuit Rotterdam het Ruwe Zout uit Frankrijk halen voor zijn zoutketen. (Trip)
In 1610 werd nog een Zoutkeet aangeschaft door ELIAS TRIP / WILLEM van DILSEN en JAN v CUYKHOVEN (ca 1580) IJzerkoopman te Dordrecht. tr ca 1605 MARIA VOOGD d. van Adam Voogd en Maria v Beveren.

In 1612 verkoopt Elias Trip een Zoutkeet aan, JACOB SONNEMANS Jacobz (1565 Luik/1639 Ddr) IJzerkoopman te Dordrecht. tr 1595 met ELISABETH v NEDERHOVEN Mattheusdr uit Antwerpen.


(Elias Trip Jacobz / Koopman te Dordrecht (tot 1614) / o.a. IJzerhandel en Zouthandel (1570 Zaltbommel /1636 Amsterdam)
z.v. Jacob Trip en Aletta Elias, tr 1e 1593 met Maria de Geer Louisdr, tr. 2e 1611 Ddr met Alithea de Witt (overl: 1656 A.dam), d.v. Adriaan de Witt en Sophia Heymans.)


In 1612 bezit JACOB TRIP Jcz (1575 Zaltbommel/1661 Ddr) IJzerkoopman te Dordrecht. tr. 1603 Ddr MARGARETHA de GEER Louisdr / een Zoutkeet te Zwijndrecht gelegen naast een Zoutkeet van zijn broer Elias Trip (Trip)


(Jacob Trip Jacobz / Koopman te Dordrecht /o.a. IJzerhandel en Zouthandel (1576 Zaltbommel/1661 Dordrecht),
z.v. Jacob Trip en Aletta Elias, tr 1603 Ddr met Margaretha (Marquerite) de Geer Louisdr (1577 te Luik /1672 Ddr)


14. 1631 TOESTEMMING VOOR 4 NIEUWE ZOUTKETEN A/D ZUIDZIJDE VAN ZWIJNDRECHT WEST

In 1631 geeft Heer CORNELIS van BEVEREN Ambachtheer van Barendrecht en Dijkgraaf v/d Zwijndrechtse Waard toestemming tot de bouw van 4 nieuwe Zoutketen in Zwijndrecht Zuid Toestemming voor het pachten van de grond werd gegeven door:
JOOST GRIJP v VALCKENSTIJN Ambachtsheer van Sandelingen.
CLEMENTIA v BEAUMONT Ambachtsvrouwe van DE LINT.
Jonkheer GIJSBERT van HARDENBROEK Ambachtsheer van Heerjansdam aan,
De volgende Zouthandelaren uit Dordrecht:
1. JACOB SONNEMANS Jcz (1565/1639)Koopman te Dordrecht.
2. JACOB TRIP Jcz (1575/1661 Ddr) /getr 1603 met Margareta de Geer Louisdr
3. ADAM van CUYKHOVEN Janz ( ca 1605 Ddr) IJzerkoopman te Dordrecht.
4. JOHAN v MEEUWEN Jacobz ( 1610/1666 Ddr) Koopman te Dordrecht. tr. 1635 Ddr Catharina van Beverwijk Philips (Archief 181/ doos 6/ SAD)


(1631 akte toestemming van Heer Cornelis van Beveren Jacobz Ambachtsheer van Barendrecht en dijkgraaf v/d Zwijndrechtse Waard voor de bouw van vier nieuwe zoutketen
staande en gelegen aan de zuidzijde van Zwijndrecht aan Jacob Sonnemans Jcz /Jacob Trip Jcz / Adam van Kuijckhoven Janz en Johan (Jan) van Meeuwen Jcz Kooplieden binnen Dordrecht (Archief 181/SAD))



In 1640 bouwt SERVAES (Genefaes) FRANCKEN Janz (ca 1590 Tiel/1661 Ddr) Houtkoopman /eigenaar scheepswerf a/d Lijnbaan te Dordrecht zijn ,,FRANCKENKEET,, in Hendrik Ido Ambacht, tr. 1617 Ddr ELISABETH SCHUL Gerrits uit Tiel, samen met REYNIER STRICKEN (ca 1610 IJsselstein), tr. 1645 Ddr ARLETTA v SCHARLAECKEN Pieters (Trip)

(12 maart 1632 Extract verlenging van de Pacht en doorvaart van de keethaven (gegraven in 1590) afgegeven op 24 juli 1613 aan de huidige eigenaren die toen al in bezit waren van een Zoutkeet in Zwijndrecht West:
JACOB SONNEMANS Jcz, JACOB TRIP Jcz, ADAM v KUIJCKHOVEN Janz (ca 1605) (erfgenaam van Jan v Kuijckhoven), JAN (Johan) van MEEUWEN Jcz,
door de Ambachtslieden van Zwijndrecht:
JOOST GRIJP van VALCKENSTEIN Ambachtsheer van Sandelingen, CLEMENTIA van BEAUMONT Ambachtsvrouwe van De Lint, JOHANNA v HEERJANSDAM Ambachtsvrouwe van Heerjansdam, Jonckheer GIJSBERT van HARDENBROEK mede Ambachtsheer van Heerjansdam.)

15. 1645 DE SOCIETEIT VAN ZOUTZIEDERS TE DORDRECHT

Opgericht met een bestuur, om te komen tot afspraken van o.a gezamenlijk onderhoud v/d Zoutketen en Zoutkeetshavens en de Brandveiligheid (Archief 181 SAD)
Op 12 juli 1645 kwamen de leden bijeen om een standaard ZOUTMAAT voor Dordrecht te bepalen De volgende eigenaren van een Zoutkeet waren aanwezig:
JACOB TRIP Jcz (1575 Zaltbommel /1661 Ddr)/tr 1603 Ddr Margaretha de Geer Louisdr.
JOHAN v MEEUWEN Jcz (1610/1666 Ddr) /tr 1635 Ddr Catharina v Beverwijk Philips.
CORNELIS v MEEUWEN Jcz(1615) ongehuwd.
GOVERT SONNEMANS Jcz (1596/1666 Ddr)/tr 1638 Maria van Akerlaken Francoisdr.
GERARD SONNEMANS Jcz (1600)
SERVAES (Genefaes) FRANCKEN Janz (ca 1590 Tiel/ 1661 Ddr)tr 1617 Elisabeth Schul Gerrits.
REYNIER STRICKEN (ca 1610 IJsselstein) tr. 1645 Arletta van Scharlaecken Pieters.
PIETER JASPERS v LEYSTEN (ca 1590) uit Vlaanderen.
LEYSTER CALYEN ( ca 1590) uit Vlaanderen.
MARIA v/d LOO Willems (ca 1590) wed. van PIETER BRANDWIJK van BLOKLAND.
bepaald werd het volgende :
DE DORDTSE ZOUTMAAT
Een honderd zout is 35.000lb /is 104 vaten zout /een Kwartier Zout is ca 25 vaten Zout

SOCIETEIT VAN ZOUTZIEDERS TE DORDRECHT
Was in het leven geroepen om te komen tot afspraken van:
1. Gezamenlijk onderhoud van de zoutketen en de brandveiligheid.
2. Het risico voor brand was erg groot en er was al een soort,
3. Brandweer die de Zoutketen controleerde om brand te voorkomen.
4. Gezamenlijke inkoop van Turf.
5. Gezamenlijke Arbeidslonen en Onderhuur van wederzijds Personeel.
6. Voorschriften van het Huren van Vrouwelijke Personen.
7. Voorschriften voor het Meten van het Zout.
8. Het gezamenlijk in dienst nemen van een Pannenboeter.
9. De Zoutzieders sloten een collectief contract voor het gebruik van de Keetshavens en betaalde daar jaarlijks een pachtsom voor aan de Ambachtsheren.
10 Iedere nieuwe eigenaar van een ZOUTKEET nam deel aan de gemeenschappelijke beheer van de Keetshavens.
11. Zij hadden gezamenlijk een Baggaertschip(baggerschip) die de Keetshavens op pijl hielden.
12. Het Onderhoud aan de Keetshavens / de Kades / de Kranen en de Havenhoofden kwamen voor rekening v/d eigenaren v/d Zoutketen. (Archief 181/SAD)

16. FAMILIE TRIP

In 1650 heeft JOHAN van NEURENBERGH (1613/1685 Ddr) Guillaumez een Zoutkeet getr 1634 Ddr met ELISABETH TRIP Jacobs (1615/1669) in Zwijndrecht.
In 1657 is JACOB TRIP (1575/1661) wegens hoge ouderdom en onbequamheid en 81 jaar oud genoodzaakt de exploitatie van zijn KEET (waarde f 24.000,-) met tuin en woonhuis en arbeiderswoningen over aan zijn zoons kooplieden te Amsterdam LOUIS TRIP (1605 Ddr/1684 A'dam) Koopman te Amsterdam. tr 1631 Ddr met Emerentia Hoefslager Hendriks (1614/1673)
HENDRIK TRIP ( 1607 Ddr /1666 A.dam) Koopman te Amsterdam. tr 1633 A'dam Cecila Godin Samuelsdr / tr 2e 1646 Johanna de Geer.
Zij dienen ieder jaar f 960,- rente aan hun ouders uit te keren. (Trip)

De oudste zoon JACOB TRIP Jcbz (1604/1686 Ddr) koopman te Dordrecht, tr 1634 A'dam Johanna Godin Samuelsdr, werd wegens slecht Koopmansschap voor f 200.000,- uitgekocht door zijn twee broers.(Trip)
In 1663 heeft LOUIS TRIP Jacobz zijn eigen zeeschepen ,die van uit Amsterdam naar Frankrijk varen om in Nantes en La Rochelle het Ruwe Zout te laden en terug te keren via Goeree naar zijn Zoutkeet te Zwijndrecht en daar het Ruwe Zout te lossen. (Trip)

In 1666 draagt LOUIS TRIP de leiding over zijn Zoutkeet over aan zijn zwager JOHAN v NEURENBERGH Guillaumz (1613/1687) /getr 1634 met Elisabeth Trip Jacobsdr
In 1668 vernieuwd LOUIS TRIP zijn Zoutkeet deze heeft dan een waarde vanaf 41.000,- (Trip)

In 1680 verkoopt LOUIS TRIP Jcbz zijn Zoutkeet te Zwijndrecht met 10 Ziedpannen voor f 28.000,-.
7 Ziedpannen worden verkocht aan:
JOHAN v NEURENBERGH Johanz (1640/1684 Ddr) tr 1674 Ddr met ADRIANA de SONT Pieters samen met JONAS de JONGH Anthonyz (ca 1650 Den Briel) tr 1677 Ddr met JOHANNA de SONT Pieters
3 ziedpannen worden verkocht aan:
CORNELIS TERWEN Jacquesz (1620/1693 Ddr) tr 1644 Ddr SEGERINA VERBEECK Lodewijksdr. (Trip)

17. 1670 DRIE ZOUTKETEN GEBOUWD IN WIELDRECHTSE POLDER/DE MEYL

In 1670 worden er in Wieldrechtse polder/De Meyl 3 Zoutketen gebouwd en buiten de 's Gravendeelsedijk wordt een Zoutkeetshaven aangelegd voor de aan en afvoer van zout.
1. De NOORDWAARDSE ZOUTKEET / met 8 ziedpannen van ROCHUS REES MATTHEUSZ (1625/1680 Ddr)/tr 1652 Ddr met Elisabeth Ooms Adriaans.
2. DE MIDDELSTE ZOUTKEET / met 3 ziedpannen van JAN CLOENS JANZ (1625 Eysden /1690 Ddr) /tr 1655 Ddr met Barbara Paradijs Martinusdr.
3. DE ZUIDWAARDSE ZOUTKEET / met 7 ziedpannen van PIETER CLOENS JANZ (1615 Eysden/1695 Ddr)/ tr 1646 Ddr met Lijsbeth Christiaans van Oosten.

(Afbeelding: Kaart van de Oude Maas ter hoogte van de splitsing mat het Mallegat (De Nieuwe Vaart))

18. 1670 SOCIETEIT VAN ZOUTZIEDERS TE DORDRECHT

Op 13-12-1670 komen enkele leden van de Societeit v Zoutzieders bijeen voor overleg over het gezamenlijk onderhoud voor de Westkeetshaven te Zwijndrecht betreffende 5 Zoutketen met 28 ziedpannen (Trip )

De volgende eigenaren v/d Zoutketen waren aanwezig:
1. CORNELIS v MEEUWEN Jcz (1615 Ddr) samen met CATHARINA v BEVERWIJK wed. v Johan van Meeuwen Jcz (1610/1666 Ddr)
2. PIETER BRANDWIJK v BLOKLAND JR / tr 1664 Ddr Maria Stricken v Scharlaecken.
3. JACOB v NEURENBERGH Johanz (1642 Ddr) en JACOB SONNEMANS Jcbz.
4. JOHAN v NEURENBERGH Guillaumz (1613/1687 Ddr)/ tr 1634 Elisabeth Trip Jcbdr. voor LOUIS TRIP Jcbz en JOHANNA de GEER wed van HENDRICK TRIP Jcbz.
5. HENDRIK TERWEN Cornelisz (1630 Ddr) / tr 1658 Margriet v/d Wijngaart Adriaans.
Samen eigenaar met
JOHAN CREKELIS(Crekelen)
ADRIAAN v/d BROUCK Mattheusz tr Maria van Wel.

In 1680 koopt CHRISTIAAN BACKUS Janz(1643/1721 Ddr)
Koopman/reder/zouthandelaar te Dordrecht tr 1683 Margaretha Plucque Gerrits.
Een Zoutkeet in Hendrik Ido Ambacht/Oostendam.

In 1680 bezit PIETER de BRUIJN Janz (1640 Bodegrave/1714 Ddr)
Koopman/reder/zouthandelaar /notaris te Dordrecht tr 1668 Ddr met Elisabeth Sonnemans Goverts
Een Zoutkeet te Zwijndrecht/ West met 6 ziedpannen.
In 1711 is deze Zoutkeet in bezit van JAN de BRUIJN Pieterz (1678/1748 Ddr) tr Ddr met Maria Vingerhoed Gerards.

In 1684 koopt DIRK AELDERTS de VEER (1630/1709)
Koopman/Zouthandelaar (woont Wolwevershaven 44 te Dordrecht)
tr 1e 1654 Ddr met Elisabeth Francken Servaesdr, tr. 2e 1656 Christina Boener
Een Zoutkeet te Hendrik Ido Ambacht/Oostendam en een zoutwaterschip ,,DE HOOP,,
Samen met
PIETER de BRUIJN Jansz (1640 Bodegraven/1714 Ddr) koopman/reder/notaris te Ddr.
Na overlijden van Dirk Aeldertz de Veer kwam de Zoutkeet in bezit van zijn twee kinderen:
JOHANNES(JAN)de VEER Dirkz (1664/1747 Ddr) ongehuwd en ALETTA de VEER Dirksdr (1672/1762 Ddr) ongehuwd.

(Verkoop en prijzen van de kosten van een grote Zoutkeet met 11 ziedpannen (Zoutpannen). Memorie 20 maart 1697 Generale Coop van 11 Soutpannen, 7 Ziedpannen werden gekocht voor f 24.900,- door
ABRAHAM STOOP Jacobz (1624/1715 Ddr), tr. (1658 Ddr met Jacoba van Meeuwen Johansdr, 4 ziedpannen werden gekocht voor f 13.600,- door PIETER de BRUIJN Janz (1640 Bodegraven/1714 Ddr)
)

19. 1683 SOCIETEIT VAN ZOUTZIEDERS TE DORDRECHT (Archief 181/ SAD)

1. Met een bestuur van o.a. twee Overluyden en een Boekhouder.
2. Het bestuur houdt contact met Zoutzieders in Amsterdam/Rotterdam/Zeeland.
3. Niemand mag zout raffineren, als hij geen burger is van de stad Dordrecht en
4. Hij als lid is van de Sociëteit v Zoutzieders is aangenomen.
5. Een eigenaar van een Zoutkeet (Keetmeester) moet een Eed afleggen om Zout te mogen zieden
6. Men mag niet buiten elkaar om Zouthandel bedrijven.
7. Er is gezamenlijk overleg over:
8. Het aanstellen van nachtwachten
9. Arbeidslonen van Dragers.
10. Arbeidslonen van de Keetvrouwen / Keetmeisjes / Turftonsters / Keetvolk.
11. Keten inspectie voor begin april het begin van het Ziedseizoen.
12. Zoutmaten moeten worden geijkt in maart.
13. Regelement voor de verkoop van zout en betaling.
14. Regelement voor brandveiligheid van de Zoutketen deze staat onder controle van de Schout en Schepenen van Zwijndrecht en Hendrik Ido Ambacht /Oostendam er moeten brandemmers en brandspuiten aanwezig zijn.
15. Gezamenlijke afvoer van vuiligheid uit de Slijmputten iedere Zoutkeet heeft een Slijmput /Asput, deze moet zijn voorzien van een valdeur voor de stank.
16. Het aanstellen van een ZOUTMEESTER (deze werd door de KEETBAZEN voorgedragen) meestal een van de eigenaren van een Zoutkeet. deze dient al het Zout te controleren of het Zout wel 3 a 4 dagen heeft gezoden (dit maakt verschil in het gewicht van het Zout) en hij zorgt voor de ZOUTBRIEF die was nodig voor de export van het Zout en werd ondertekend door de Keetbaas/Boekhouder en de Zoutmeester.

Enkele ZOUTMEESTERS in de 18e eeuw
1749 JAN CLOENS.
1761 WILLEM CLOENS Willems (overl: 1781 Ddr)
1771 CORNELIS STRATENUS Adams (1733/1805 Ddr)
1800 HENDRIK LITH de JEUDE Johz (1756 A'dam)
(archief 181/Doos 2/ SAD)

20. DE ZOUTHANDELAREN CLOENS (CLOUNS) TE DORDRECHT IN DE 17E EN 18E EEUW

Zij behoorden samen met de families BACKUS en REES tot de grote Zouthandelaren in Dordrecht in 17e en 18e eeuw.
De familie CLOENS en BACKUS waren een van de vele Maaschippers/Kooplieden uit LIMBURG en LUIK, die zich in het begin van de 17e eeuw blijvend vestigden in Dordrecht.
Het waren de twee broers PIETER CLOENS Janz en JAN CLOENS Janz uit Eysden / zoons van JAN CLOENS (Maaschipper) en MARIA LIBERT die zich als Maasschippers/ kooplieden vestigden in Dordrecht en handelden in o.a.Stokvis /Zout / Kaas. Ook waren zij in bezit van enkele Zoutketen(zoutziederijen) in Zwijndrecht/Hendrik Ido Ambacht/Oostendam en De Meyl en in bezit van Fluitschepen voor o.a.de Zoutvaart deze werden ook in gezet voor de Walvisvaart uit Dordrecht naar Groenland.

TAK I. PIETER CLOENS JANZ
Maasschipper/Koopman /Zouthandelaar te Dordrecht.
Geb: 1615 te Eysden/overl: 1695 te Dordrecht.
z.v. Jan Cloens en Maria. Libert.
Hij trouwt in 1646 te Dordrecht met LIJSBETH van OOSTEN Christiaans (Corstiaans) Geb: te Eysden / woont bij de Blauwpoort te Dordrecht. d.v Christiaan (Corstiaan) v Oosten.
In 1643 was hij nog burger te Roermond.
In 1658 koopt hij een huis aan de Nieuwe Haven te Dordrecht voor f 5.375.-
In 1690 is hij lid v/d Raad van Acht te Dordrecht.
Kinderen te Dordrecht:
1646 JAN (overl: 1701) tr 1676 te Dordrecht met Jacoba de Mareez.
1651 CHRISTIAAN (Corstiaan) (overl: 1725 Ddr) ongehuwd.
1652 PIETER (overl: 1727 Ddr) tr 1674 te Ddr (met zijn nicht) Catharina Backus Jansdr.
1662 Mr. ARNOLDUS (overl: 1742 Ddr) ongehuwd.
1664 PIETERNELLA tr 1682 te Ddr met Adriaan op de Camp Adriaanz.

TAK I. JAN CLOENS PIETERS
Koopman/Reder / Zouthandelaar te Dordrecht.
Geb: 1646 te Dordrecht /overl: 1701 te Dordrecht.
z.v. Pieter Cloens Jansz(Maasschipper uit Eysden) en Lijsbeth Christiaans van Oosten. Hij ondertrouwt op 15-3-1767 te Dordrecht met JACOBA de MAREEZ (woont aan de Draperskade te Dordrecht) geb: ? d.v. ?

In 1678 is hij eigenaar van de Zoutkeet ,,DE ZUIDWAARDSE ZOUTKEET,, met 7 Ziedpannen te Wieldrecht/De Meyl
Akte: 26-8-1678 Verklaring op verzoek van JAN CLOENS Pieters Koopman en Zoutzieder te Dordrecht en eigenaar van een ZOUTKEET staande onder de Heerlijkheid van DE MEYL buiten de stad Dordrecht door CAPITYN NICOLAES LESIERE en PIETER van CLEVERSKERCKE Kooplieden van WIT ZOUT te Dordrecht (ONA inv.239/f162 /SAD; www.andredenhaanismijnpassie)

In 1683 is hij reder/boekhouder v/h Fluitschip ,,DE DORDTSE MAAGD,,
In 1687 is hij mede eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht met 3 Ziedpannen samen met zijn Zwager ADRIAAN op de CAMP Adriaanz /tr 1682 Pieternella Cloens Pieters.
In 1687 bezit hij het Fluitschip ,,DE ZEE ENGEL,, samen met Adriaan op de Camp Adriaanz
Kinderen te Dordrecht:
1679 PIETER (overl voor 1721/woont te Zwijndrecht) tr ?
1680 JOSINA tr 1e met Gerrit Muys tr 2e 1721 met haar neef Willem Cloens Pieters(1679 Ddr) weduwnaar te Zwijndrecht.
1682 JAN (gegevens onbekend)
1684 MATTHEUS (gegevens onbekend)
1686 ELISABETH (gegevens onbekend)
1694 MARIA (gegevens onbekend)

TAK I. PIETER CLOENS PIETERS
Koopman/Reder /Zouthandelaar te Dordrecht.
Geb: 1652 te Dordrecht /overl: 1727 te Dordrecht. z.v. Pieter Cloens Janz (Maasschipper) uit Eysden en Lijsbeth Christiaans van Oosten. Hij ondertrouwt op 20-5-1674 te Dordrecht met zijn nicht CATHARINA BACKUS JANS Ged: 1-7-1647 te Dordrecht /overl: 1681 te Dordrecht. d.v. Jan Backus (Maasschipper) en Jenneke Christiaans van Oosten
Hij woont aan de Nieuwe Haven in huis ,,OP TE HEMERT,, te Dordrecht.
In 1782 is hij Reder/boekhouder van het Fluitschip ,,DE BEURS V DORDRECHT,,
In 1683 is hij Reder/boekhouder van het Fluitschip ,,DE LIGTENBERG,,
Kinderen te Dordrecht:
1675 JOHANNA tr 28-1-1693 te Dubbeldam met haar neef Martinus Cloens Janz.
1679 WILLEM tr 1e met ? tr 1721 met zijn nicht Josina Cloens Jans.

TAK II. JAN CLOENS JANZ
Maasschipper/Koopman / Zouthandelaar te Dordrecht. Geb: 1625 te Eysden /1690 te Dordrecht. z.v. Jan Cloens en Maria Libert
Hij trouwt in 1655 te Dordrecht met BARBARA PARADIJS Geb: 1630/overl: 1690 Dordrecht. d.v. Martinus Paradijs (Maasschipper /koopman in Blauwsteen) en Aletta v Tricht
In 1658 krijgt hij toestemming om Stokvis uit Holland over water te vervoeren naar Sittard.
In 1665/1672 is hij lid v/d Raad van Veertig te Dordrecht.
In 1670 is hij eigenaar v/d ,,DE MIDDELSTE ZOUTKEET,, met 3 Ziedpannen te Wieldrecht/De Meijl.
In 1683 krijgt hij toestemming om Zout/Kaas uit Holland te vervoeren naar Namen over land en water.
Kinderen te Dordrecht:
1665 MARTINUS CLOENS (overl: 1699)
tr 1693 te Ddr (met zijn nicht) Johanna Cloens Pieters
16.. GOVERT CLOENS(overl 1733)
tr 1e Waals 15-11-1705 te Ddr met Elisabeth Caris tr 2e 28-8-1722 met Adriana Canijn Isaacdr uit Nijkerk (hebben geen kinderen)
1671 Ds. JAN CLOENS (overl: 1721 Den Haag)
tr 1698 te R.dam met Magdalena de Mey Pieters
1660 ALETTA(Alida)CLOENS
tr 28-9-1681 te Ddr met Johannes Verhoeven.

TAK II. MARTINUS CLOENS JANZ
Koopman/Reder / Zouthandelaar te Dordrecht.
Ged: 25-4- 1665 te Dordrecht /overl: 1-10-1699 te Dordrecht. z.v. Jan Cloens Jansz (Maasschipper uit Eysden) en Barbara Paradijs Martdr
Hij trouwt op 21-1-1693 te Dubbeldam met zijn nicht JOHANNA CLOENS PIETERS Geb: 1675 te Dordrecht /overl: 1743 te Dordrecht. d.v. Pieter Cloens Pieters en Catharina Backus Jans
Johanna Cloens Pieters hertrouwt na het overlijden van haar 1e man
Op 24-5-1706 te Dordrecht met
JOHAN v/d SANTHEUVEL (1658/1717) z.v. Hendrik v/d Santheuvel en Johanna Repelaer
Hij woont aan de Nieuwe Haven in het huis ,,OP DE HEMERT,, te Dordrecht. (het huis werd eerst bewoond door zijn schoonvader Pieter Cloens Pieters (1652/1727)
Kinderen te Dordrecht :
Van de vier kinderen die worden geboren blijft alleen dochter Elisabeth in leven zij werd 2 maanden voor het overlijden van haar vader Martinus geboren.
ELISABETH CLOENS Ged: 29-7-1699 te Dordrecht. Zij trouwt op 15-1-1723 te Dordrecht met Simon Adriaans de Vries uit Dordrecht

TAK II. DS. JOHANNES (JAN) CLOENS JANSZ
Ged: 1671 te Dordrecht / overl: 1722 Den Haag / begraven te Rotterdam. z.v. Jan Cloens Jansz (Maasschipper uit Eysden) en Barbara Paradijs Martz
Hij trouwt te Rotterdam op 6-7-1698 met MAGDALENA de MEY Geb : ca 1675 te Rotterdam /overl: 17-11-1740 te Den Haag / (begraven Franse kerk te R.dam)(woont aan de Gelders Kaai te Rotterdam) d.v. Pieter de Mey getr 1663 te R.dam met Geertrui v/d Hey
Hij is Dominee te Streefkerk / Roermond / Warmond / Den Haag.
Kinderen te ?
DANIEL CLOENS JOHANNESZ Geb: ca 1700 te ? / overl: na 1758 te
tr ca 1729 met LAMMERTJE GEERLING.

MARTINUS CLOENS DANIELZ
Geb: ca 1730 te Den Haag /overl: ? z.v. Daniel Cloens en Lammertje Geerling
Hij ontrouwt op 21-12-1758 te Dordrecht met JOHANNA v/d HOVEN Geb: ca 1691 te Ddr d.v. Paulus v/d Hoven en Magdalena v/d Have
In 1758 woont hij te Rotterdam.
Kinderen te Den Haag:
1759 JAN CLOENS (gegevens onbekend)
1760 WILLEM CLOENS MARTINUSZ
Hij ondertrouwt op 3-11-1758 te Dordrecht met WILHELMINA v/d BERG Geb: ca 1723 te Dordrecht (woont a/d Nieuwe Haven te Dordrecht) d.v. Gerrit v/d Berg en Aagje Hania

NALATENSCHAP van JAN CLOENS JANZ (1625/1690)
In 1690 zijn de Executeurs zijn broer PIETER CLOENS JANZ (1615/1695)en zijn zwager MARTINUS PARADIJS Martz om het erfdeel van zijn kinderen te regelen in de Compagnie GEBR CLOENS (Pieter en Jan Cloens) samen met de 4 zonen van de beide broers)
Het gezamenlijke bezit van de compagnie van de GEBR CLOENS bestond uit:

1. GROND IN EYSDEN/MAASTRICHT In de MIDDELWAERT,,
5 Roede Ruwe Gras en 7 Roede akkers.

2. VIER ZOUTKETEN/ZOUTZIEDERIJEN
1. Een Zoutkeet met 3 ziedpannen in Hendrik Ido Ambacht/Oostendam (moest bij e.v.t verkoop f 11.000,- opbrengen)
2. Een Zoutkeet met 3 ziedpannen te Zwijndrecht.
3. ,,DE MIDDELSTE ZOUTKEET,, / met 3 ziedpannen te Wieldrecht/De Meyl
4. ,,DE ZUIDWAARDSE ZOUTKEET,, / met 7 ziedpannen te Wieldrecht/ De Meyl

3. BETAALMIDDELEN VOOR DE ZOUTHANDEL
Aanwezig was 14 zakken met Geld f 7426,- en 9 zakken met 1560 Goudstukken
1. f 433,- 1. 545 goudstukken
2. f 900,- 2. 324 goudstukken
3. f 900,- 3. 126 goudstukken
4. f 900,- 4. 594 goudstukken
5. f 900,- 5. 27 goudstukken
6. f 1698,- 6. 40 goudstukken
7. f 900,- 7. 225 goudstukken
8. f 1466,- 8. 69 goudstukken
9. f 300,- 9. 30 goudstukken
10. f 300,-
11. f 158,-
12. f 209,-
13. f 342,-

4. EEN ZOUTWATERSCHIP
De Compagnie Gebr. Cloens had voor f 3.400,- een nieuw Zoutwaterschip laten bouwen.
Dit schip werd gebruikt om het Zoutzeewater uit de Noordzee te halen voor de Zoutketen van Gebr Cloens, dat werd gebruikt om het te mengen met het Ruwe Zout uit Frankrijk/Spanje en Portugal, in grote Houten kuipen waarna de Pekel werd gekookt in de ziedpannen van de Zoutkeet en om dit verder te verwerken tot diverse soorten zout.

5. FLUITSCHIP ,,DE DRIE ZOUTKETEN,,
Het schip werd vernoemd naar de Drie Zoutketen die de Gebr Cloens toen in bezit hadden. Het schip werd gebruikt voor o.a.de Zeehandel en de Zoutvaart het halen van Ruw zout uit Frankrijk/Spanje en Portugal
Het schip werd 3 maal gebruikt als Walvisvaarder naar Groenland voor de Rederij v/ Dordtse Walvisvaart in 1687/1688 en verging in 1689 bij de Walvisvaart in Groenland. Meerdere keren waren de leden van de familie CLOENS reder/boekhouder een van hun Fluitschepen die als walvisvaarder uit Dordrecht vertrokken voor een reis naar Groenland oa.
1682 ,,DE BEURS V DORDRECHT,,
1683/1687 ,,DE DORDTSE MAAGD,,
1683/1686 ,,DE LIGTENBERG,,
1687/1689 ,,DE ZEE ENGEL,,
1687/ 1689 ,,DE DRIE ZOUTKETEN,,

In 1730 waren de 4 Zoutketen nog geheel of gedeeltelijk in bezit van de FAMILIE CLOENS van de volgende 5 Neven en Nichten of hun Nakomelingen/ of Erven.
1. WILLEM CLOENS Pieterz (1679 Ddr) tr in 1721 te Zwijndrecht met zijn Nicht 2.
2. JOSINA CLOENS JANS (1680 Ddr)
3. JOHANNA COENS PIETERS (1675/1743 Ddr) tr 1693 met haar Neef 4.
4. MARTINUS CLOENS JANS (1665/1699 Ddr)
5. Ds. JAN CLOENS JANS (1681/1722 Den Haag) tr 1698 te R.dam Magdalena de Mey (zijn erven)

Binnen de familie CLOENS werd meerdere malen huwelijken gesloten tussen Neven en Nichten of bleven leden v/d familie ongehuwd
In 1750 zijn de 2 Zoutketen in Wieldrecht/De Meyl al overgegaan naar andere eigenaren.
In 1756 wordt de Zoutkeet te Hendrik Ido Ambacht/Oostendam verkocht.
In 1780 worden nog 2 leden van de familie Cloens genoemd als zouthandelaren.
WILLEM CLOENS Willems (overl: 1780) en CHRISTIAAN CLOENS Janz (overl: 1781)

21. DE ZOUTHANDELAREN FAMILIE BACKUS TE DORDRECHT IN DE 17E EN 18E EEUW

Van oorsprong waren het Maasschippers uit Stein/Limburg. Zij vestigde in ca 1642 in Dordrecht. br>JAN BACKUS WILLEMZ Maasschipper /Koopman te Dordrecht. Neef van Pieter Cloes Janz en Jan Cloens Janz / Zouthandelaren te Dordrecht.
Schoonvader v Matheus Rees Rochusz en Pieter Cloens Pieters / Zouthandelaren te Dordrecht.
Geb : ca 1620 te Stein
Willem Backus (Maasschipper uit Stein)
Hij woont in 1642 op zijn schip te Dordrecht.
Hij tr in 1642 te Dordrecht met JENNEKE CHRISTIAANS(Corstiaans) v OOSTEN Geb: ca 1620 te Dordrecht (woont bij de Blauwpoort) d. van Christiaan (Corstiaan) van Oosten

In 1650 woont hij met zijn gezin aan de Nieuwe Haven te Dordrecht.
Kinderen geboren te Dordrecht:
1643 CHRISTIAAN(Corstiaan) tr 1683 Ddr met Margaretha Plucque Gerrits
1645 WILLEM (gegevens onbekend)
1647 CATHARINA tr 1674 Ddr (met haar neef) Pieter Cloens Pieters
1652 PIETERNELLA tr 1674 Ddr met Mattheus Rees Rochusz
1655 PIETER tr 1688 Ddr met Jeanette de Hacker Matthijsdr

PIETER BACKUS JANS
Koopman te Dordrecht Geb: 1655 te Dordrecht /overl: 6-2-1734 te Dordrecht. z.v. Jan Willems Backus en Jenneke Corstiaans v Oosten
Hij ondertrouwt op 21-3-1688 te Dordrecht met JEANETTE de HACKER d.v. Matthijs de Hacker en Barbara Paradijs
Kinderen te Dordrecht:
MATTHIJS BACKUS PIETERS Koopman te Rotterdam Geb: 27-6-1693 te Dordrecht. z.v. Pieter Backus Jans en Jeanette de Hacker Matthijs
Hij ondertrouwt 22-3-1722 te Rotterdam met ELISABETH BLAUWSTEIJN Geb: 1695 te Rotterdam /overl: 14-12-1788 te Dordrecht d.v. ?
Kinderen te Rotterdam:
1722 JOHANNA BACKUS tr 1757 Ddr PIETER VERNIMMEN Pieterz (1718/1781 Ddr) Koopman/reder te Dordrecht.
1729 PIETERNELLA BACKUS tr 1755 te Ddr met FRANK v/d SCHOOR Leenderts (1730/1804 Ddr) Koopman/reder te Dordrecht.

CHRISTIAAN (Corstiaan) BACKUS JANS
Koopman/Reder /Zouthandelaar te Dordrecht. (zwager van Mattheus Rees Rochusz en Pieter Cloens Pieters Zouthandelaren te Dordrecht) geb: 1643 Ddr/overl 14-3-1721 Ddr, z.v. Jan Willems Backus (Maasschipper) en Jenneke Christiaans(Corstiaans) v Oosten
Hij ondertrouwt op 30-5-1683 te Dordrecht met MAGARETHA PLUCQUE GERRITS

Koopvrouw/Rederes 1721/1731 te Dordrecht. Geb: 1650 Dordrecht/overl: 14-2-1731 Dordrecht d.v. Gerrit Plucque
Hij woont in 1683 aan de Nieuwe Haven te Dordrecht.
In 1680 bezit hij zijn eerste Zoutkeet te Hendrik Ido Ambacht /Oostendam.
In 1680 is hij lid v/h Groot Koopmans Gilde te Dordrecht.
In 1683/1689 is hij Reder/Boekhouder v/h Fluitschip ,,DE MUNT V HOLLAND,,
In 1686 is hij Reder/Boekhouder v/h Galjootschip ,,DE KOOPMAN,,
In 1727 is MARGARETHA PLUCQUE Gerrits wed v Christiaan Backus, Rederes /Boekhoudster v/h Fluitschip ,,DE BEURS VAN DORDRECHT en Fluitschip ,, STADHUIS V DORDRECHT,,
1731 verkopen de Erven Backus voor f 8.000,-
Fluitschip ,,HET STADHUIS V DORDRECHT ,, aan JAN SCHREUR & COMP te ? met Schipper ALBERT HYLKE

Kinderen te Dordrecht:
1685 JAN (ongehuwd) overl: 1755 Ddr
1686 WILLEM (ongehuwd) overl: 1746 Ddr
1687 PIETER (ongehuwd) overl: 1748 Ddr
1694 GEERTRUI ongehuwd) overl: 1754 Ddr
1696 JOHANNA tr 1730 Ddr met Johannes van Gelsdorp Barthz
1703 MARTINUS tr 1731 Ddr met Catharina v Batenburg

In 1731 na het overlijden van hun moeder Margaretha Plucque nemen de broers JAN BACKUS(1785) en MARTINUS BACKUS (1703)
De Zoutkeet in Hendrik Ido Ambacht over.
In 1738 kopen zij voor f 8.000,- Het Driemast Galjootschip ,,HET ZOUTVAT,, samen met Gijsbert de Lengh Mz koopman te Dordrecht.

MARTINUS BACKUS CHRISTIAANS (Corstiaans) Koopman/Reder / Zouthandelaar te Dordrecht.
Ged: 25-1-1703 te Dordrecht /overl: 24-12-1778 te Dordrecht z.v. Christiaan Backus Jz en Margaretha Plucque Gerrits
Hij ondertrouwt op 29-3- 1731te Dordrecht met CATHARINA v BATENBURG Geb: 1710 te Dordrecht /overl: 15-12-1753 Dordrecht d.v. Nicolaas v Batenburg en Maria Gevaerts
In 1762 is hij Ambachtsheer van Valkenswaard en Waalre.
In 1770 is hij Heer van Nieuw Beijerland.
Hij woont aan de Nieuwe Haven huis nr 26 te Dordrecht.
Kinderen te Dordrecht:
MARGARETA BACKUS (Vrouwe van Nieuw Beijerland) Geb: 1747 te Dordrecht (weduwe van Johannes Christiaan van Gelsdorp)
Zij ondertrouwt op 13-1- tr 1669 Ddr met PIETER POMPEJUS REPELAER Ged: 14-12-1736 Dordrecht, z.v. Ocker Pompejus Repelaer en Cornelia Everwijn
Mr. NICOLAAS BACKUS Koopman/reder/zouthandelaar te Dordrecht Ged: 23-6-1741/overl: 13-6-1812Ddr) ongehuwd

Zoutketen /Zoutziederijen van de familie BACKUS

Nr 1. ZOUTKEET
In 1680 Zoutkeet te Hendrik Ido Ambacht/Oostendam eigenaar Christiaan Backus
In 1721 eigenares Margaretha Plucque Gerrits wed v Christiaan Backus
In 1731 eigenaren Jan Backus & Martinus Backus
In 1750 eigenaren Jan Backus & Martinus Backus

Nr 2. ZOUTKEET
In 1750 eigenaren v/d Zoutkeet ,,NEPTUNIS,, te Zwijndrecht /West Jan Backus en Martinus Backus
In 1798 verkocht door Mr.NICOLAAS BACKUS Martz (1741/1812) aan de Fa. VRIESENDORP & KOUWENS te Dordrecht ( Archief 867/20 / SAD)

Nr 3. ZOUTKEET
In 1756 Zoutkeet staande de Binnenkade van ,s Herendijck te Zwijndrecht verkocht voor f 8.000,- door eigenaar MARTINUS BACKUS Zouthandelaar te Dordrecht aan Jan BOOTSMAN Leendertz Koopman te Dordrecht.

Nr 4. ZOUTKEET
In 1756 Zoutkeet staande bij de SMITSHAVEN te Hendrik Ido Ambacht /Oostendam gekocht voor f 8.000,- van JAN BOOTSMAN Leendertz / Willem Cloens Willems en Christiaan Cloens Janz Zouthandelaren te Dordrecht /door MARTINUS BACKUS Zouthandelaar te Dordrecht.
In 1765 wordt deze zoutkeet voor f 11.000,- verkocht aan FRANCOIS DURA & ARY DURA Houtkooplieden te Dordrecht.

EXPORT VAN ZOUT 1765/1775
(Archief 181 /SAD) Export van zout vis de Rijn en de Maas 45.000 vaten Zout
(in 1773 was er geen Zout gestookt wegens afgebrande Zoutkeet)

(Export van Zout tussen 1765 /1775 via de Rijn en de Maas door de Zouthandel Backus te Dordrecht (Archief 181/SAD)))

22. PERIODE 1700 TOT 1800 EIGENAREN VAN ZOUTKETEN TE DORDRECHT

In 1721 wordt DE FRANCKENKEET te Hendrik Ido Ambacht/Oostendam verkocht door de Erven HENDRICK FRANCKEN Servaesz (1620/1670 Ddr) eigenaar v/d Francken keet
tr 1645 Ddr met GEERTRUI v/d HULCK Gillisdr (1626 Ddr)
Hun enig kind / de zoon GILLIS FRANCKEN ongehuwd overlijd in 1719
In 1640 gebouwd door SERVAES FRANCKEN Janz (1595 Tiel/1661 Ddr) Schipper/Koopman / Eigenaar v/d Scheepswerf a/d Lijnbaan te Dordrecht /Houthandel /Zouthandel.
De ZOUTKEET heeft: o.a.
4 ZIEDPANNEN (hierin werd de pekel gekookt)
1 PEKELTOBBE (hierin werd het Ruwe Zout vermengd met het zeewater uit de Noordzee)
1 WATERBAK
2 WOESTBAKKEN
4 STOUPEN OF PEKELBAKKEN
4 ZOUTDENNEN ( hierin werd het zout gedroogd)
1 KLEIN TURFHOK
1 GROOT TURFHOK
6 HUISKENS voor de Keetvrouwen

De Zoutkeet staande en gelegen op de dijk onder Hendrik Ido Ambacht/Oostendam verkocht voor f 3.000,- per Ziedpan door DE ERVEN De Dochters van:
GERARD FRANCKEN Servaesz (1628/1687 Ddr) (broer van Hendrik Francken), tr 1659 Ddr ADRIANA V/D HULCK Gillisdr (1628/1708 Ddr)

1. ELISABETH FRANCKEN Gerards (ca 1658 Ddr) d.v. Gerard Francken en Adriana v/d Hulck wed v MATTHEUS v/d BURGH Johanz (1647 Ddr)
2. GEERTRUI FRANCKEN Gerards (1672 Ddr) d.v Gerard Francken en Adriana v/d Hulck wed v PIETER BRANDWIJK v BLOKLAND Pieters
3. MARIA BRANDWIJK van BLOKLAND Pieters ca (1697 Ddr) d.v.Pieter Brandwijk v Blokland en Geertrui Francken Gerardsdr
Zij ondertrouwt op 30-4-1719 te Dordrecht met ABRAHAM POMPE v MEERDERVOORT (1678 Ddr) z.v. Cornelis Pompe van Meerdervoort en Alida v Beveren
en de andere mede eigenaren
WED v PIETER CLOENS Janz(1679 Ddr) te Zwijndrecht.
JOSINA CLOENS Jansdr (1680 Ddr) getr 1721 Zwijndrecht met WILLEM CLOENS Pieters (weduwnaar te Zwijndrecht)
(Archief 181 / Doos 1/SAD)

1735 DE ZOUTKEET VAN JAN COENRAAD ROOKOOL TE HENDRIK IDO AMBACHT/ OOSTENDAM
Geb: te Hildesheim/overl: 1756 te Hendrik Ido Ambacht/Oostendam.
Gewezen BAAS v/d WAPENKAMER te Batavia.
Hij trouwt ca 1734 te Batavia met JOHANNA de SITTERT (wed v Kapitein Jan van der Vlies)
In 1734 keert hij terug naar Holland samen met zijn zwangere vrouw op het V.O.C. retourschip ,,DE HAAMSTEDE ,, (130 voet) met Kapitein BOUDEWIJN de GRAAF
In Holland vestigt hij zich in Hendrik Ido Ambacht/Oostendam waar zijn zwager MICHIEL DORGES uit Hildesheim woont.
In 1735 koopt hij een Huis aan de Langstraat te Hendrik Ido Ambacht/Oostendam en hij koopt een ZOUTKEET te Hendrik Ido Ambacht/Oostendam
In 1756 is hij getuige bij het huwelijk van zijn nichtje MARIA CATHARINA DORGES Michielsdr. met JAN MELCHIOR DAM Janz (1722/1781 Ddr) die bij zijn Zoutkeet werkzaam was als Boekhouder
In 1759 wordt de Zoutkeet verkocht door JOHANNA de SITTERT wed van Jan Coenraad Rookool aan JAN MELCHIOR DAM en ANNA MARGARETH de HAAN (1690/1762 Nijmegen), wed. van Carel Hardus die werkzaam was als Keetbaas op de Zoutkeet van ROOKOOL
In 1763 zijn Jan Melchior Dam Janz & Dirk Hardus Carelz eigenaren van deze Zoutkeet.

1735 DE ZOUTKEET VAN CORNELIS van SORGEN ADRIAANS TE ZWIJNDRECHT.
Geb: 1688 te Dordrecht /overl: 12-7-1762 te Zwijndrecht. z.v. Adriaan van Sorgen en Adriana Schut.
Cornelis v Sorgen vertrekt in 1711 als Scheepstimmerman naar Batavia.
Hij trouwt op 12-4-1722 te Batavia met EVA de SITTERT Geb: 24-4-1700 te Batavia /overl: 24-1-1739 te Zwijndrecht d.v.?
Kinderen te Batavia:
MR. ADRIAAN v SORGEN
MR. DAVID van SORGEN
In 1734 keert hij terug uit Batavia en koopt hij een Zoutziederij te Zwijndrecht, die tot zijn dood in 1762 in bezit blijft.
Gezien de overeenkomst met Johanna de Sittert uit Batavia (vrouw van Jan Coenraad Rookool) zouden Eva de Sittert en Johanna de Sittert zusters kunnen zijn?

FIRMA v ATTENHOVEN Zouthandel te Dordrecht
ELIAS van ATTENHOVEN, Koopman/zouthandelaar te Dordrecht, Geb: ca 1685 Nijmegen/overl: van 1750 Ddr, tr 1712 Ddr met Maria Gerrits (1690 te Nijmegen/overl: 8-6- 1761te Dordrecht)
In 1740 is hij eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht.
MARIA GERRITS wed v Elias v Attenhoven
In 1750 is zij eigenares van een Zoutkeet te Zwijndrecht.
PIETER van ATTENHOVEN Eliasz, Geb: 16-8-1713 te Dordrecht /overl: na 1770 Ddr, tr op 13-9-1744 te Ddr met GEERTRUI de PIRE /
In 1757 is hij eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht.

FIRMA DE BRUIJN Zouthandel te Dordrecht
PIETER DE BRUIJN Janz, Koopman/reder/zouthandelaar/notaris te Dordrecht. (1640 Bodegraven/overl 10-2-1714 Ddr), Ontr 15-1-1668 Ddr met ELISABETH SONNEMANS Goverts.
In 1680 is hij eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht/West met 6 ziedpannen.
In 1684 is hij eigenaar van een Zoutkeet te Hendrik Ido Ambacht /Oostendam samen met DIRK AELDERTS de Veer (1630/1709)
In 1697 is hij eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht met 11 ziedpannen.
Hij koopt 4 ziedpannen voor f 13.600,- v/d 11 ziedpannen
ABRAHAM STOOP Jacobz (1624/1715) deze koopt de andere 7 ziedpannen voor f 24.900,- (archief 181/SAD)
JAN de BRUIJN Pieterz(1678/1748 Ddr) Koopman /Zouthandelaar te Dordrecht, tr. 1708 Ddr Maria Vingerhoed Gerards
In 1711 eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht /West met 6 pannen.
MARIA VINGERHOED Gerardsdr (1690 /voor 1750 Ddr) wed. v Jan de Bruijn Pieterz
In 1748 is zij eigenares van een Zoutkeet te Zwijndrecht/ West met 6 Ziedpannen.
In 1751 verkopen de Erven deze zoutkeet aan PIETER HENDRIKS v/d SCHOO, Koopman te Dordrecht

In 1743 is er een bijeenkomst van SOCIETEIT VAN KEETMEESTERS (Notulenboek/ bijeenkomsten 1743/1781 (Archief 181/ Doos 2)
De volgende eigenaren van een Zoutkeet waren aanwezig:
- SIMON TAAY Simonz (v Campen) (1711/1755 Ddr)
- JAN COENRAAD ROOKOOL (Hildesheim/ 1756 Hendrik Ido Ambacht)
- PIETER v ATTENHOVEN Eliasz (1713 /na 1770 Ddr)
- CORNELIS van SORGEN Adriaanz (1688 Ddr /1762 Zwijndrecht)
- FA. TURFKLOOT & SPAAN
- MARTINUS BACKUS Christiaanz (1703/1778 Ddr)
- JAN BACKUS Christiaanz (1685/1755 Ddr)
- JAN de VEER Dirkz (1664/ 1747 Ddr)
- JAN de BRUIJN Pieterz (1678/1748 Ddr)

EIGENAREN VAN ZOUTKETEN TE HENDRIK IDO AMBACHT /OOSTENDAM IN 1750.
- MARTINUS BACKUS Christiaan (1703/1778 Ddr)
- WILLEM CLOENS Willemz (overl 1781)
- JAN BACKUS Christiaanz (1685/1755 Ddr)
- MEJ ALETTA de VEER Dirksdr (1672/ 1762 Ddr)
- CORSTIAAN CLOENS Janz (overl: 1781)

EIGENAREN VAN ZOUTKETEN TE ZWIJNDRECHT IN 1750.
- MARTINUS BACKUS Christiaanz (1703/1778)
- JAN CLOENS Janz (overl 1757)
- DE ERVEN v MARIA VINGERHOED Gerards (ca 1690/voor 1750 Ddr) wed v Jan de Bruijn Pieterz (1678/1748)
- JAN HARDUS Gerardz (1688 Grave/1755 Ddr)
- JAN BACKUS Christiaanz (1685/1757 Ddr)
- HENDRIK TAAY Simonz (1712 Ddr)
- GOVERT van BOVEN Pieters (ca 1720 Ddr)
- CORNELIS v SORGEN Adriaanz (1688 Ddr /1762 Zwijndrecht)
- MARIA GERRITS (1690 Nijmegen/1761 Ddr) wed. v Elias v Attenhoven (1682 Nijmegen/v 1750 Ddr)

EIGENAREN VAN ZOUTKETEN IN DE MEYL IN 1750.
- MATTHEUS REES Mathz ( 1713/1785 Ddr) ,,De Noordwaardse Zoutkeet,,
- Fa ARY TURFKLOOT (ca 1675Ddr) & YSAAK SPAAN Isaacz (1688 Ddr) ,,De Middelste Zoutkeet,,
- SIMON TAAY Simonsz (van Campen) (1712/1755 Ddr) ,,De Zuidwaardse Zoutkeet,,

EXPORT VAN ZOUT
In 1602 exporteerde ELIAS TRIP Jacobz en WILLEM v DILSEN Dyonijsz 450 vaten zout over de Rijn en Maas met hun eigen binnenvaartschepen. (Trip)
In 1606 heeft ELIAS TRIP zijn eigen zeeschepen die vanuit Rotterdam naar Frankrijk varen om daar het Ruwe Zout te halen voor zijn 2 Zoutketen te Zwijndrecht. (Trip)
In 1663 heeft LOUIS TRIP Jcz zijn eigen zeeschepen varen, die van uit Amsterdam naar Frankrijk varen om te Nantes en la Rochelle het Ruwe Zout te laden en terug te keren via Goeree naar de Zoutketen te varen in Zwijndrecht en daar het Ruwe Zout te lossen. (Trip)
In 1729 werden in de Oost en West Zoutketen te Zwijndrecht 1200 tot 1300 zakken zout per ziedpan geraffineerd.(Archief 181 /SAD)

EXPORT VAN ZOUT UIT DORDRECHT 1765 T/M 1775
1. De Zouthandel van DAVID CRENA & SAMUEL CRENA
Via de Rijn en de Maas / 47.370 vaten Zout

2. De Zouthandel van MARTINUS BACKUS & c.s.
Via de Rijn en de Maas / 45.000 vaten Zout 1773 was er geen zout gestookt wegen afbranden van een Zoutkeet

3. De Zouthandel van AART V/D KAA & WILLEM KOUWENS
Via de Rijn / 38.150 vaten Zout
Via de Maas /104 vaten Zout

4. De Zouthandel van JAN MELCHIOR DAM & DIRK HARDUS
Via de Rijn naar KEULEN 48.824 vaten Zout
Via de Rijn naar URDINGEN 15.480 vaten Zout
Via de Maas
(bovenstaande gegevens uit (Archief 181 SAD)

In 1795 waren er 60 Ziedpannen in Zwijndrecht.
In Zwijndrecht Oost /6 zoutketen met 20 Ziepannen.
In Zwijndrecht West / 8 zoutketen met 40 Ziedpannen.
Met 300 werknemers en een productie van 1200 ton per jaar.

23. KOOPLIEDEN/REDERS TE DORDRECHT IN DE 17E EEUW DIE IN BEZIT WAREN VAN EEN ZOUTZIEDERIJ (ZOUTKEET)

* CHRISTIAAN BACKUS Janz (1643/1721 Ddr)tr 1683 Ddr Margaretha Plucque Gerrits. In 1680 /Zoutkeet te Hendrik Ido Ambacht.
* GERARD BORDELS Johanz (ca 1620 Ddr) In 1670 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* ADRIAEN BRAETS Govertz (1638/1677 Ddr)tr 1662 Ddr Maria v/d Graaf Jacobs. In 1670 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* JACOB BRAETS Adriaanz (1664/1707 Ddr) tr. 1688 Ddr Susanna Terwen Hendriks. In 1680 Zoutkeet te Zwijndrecht.
* PIETER de BRUIJN Janz (ca 1640 Bodegraven/1714 Ddr)tr1668 Ddr Elisabeth Sonnemans Goverts. In 1680 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* PIETER BUYS Christoffelz (ca 1650 Ddr) tr 1676 Ddr Gerarda v Kruijskerken. In 1690 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* CHRISTIAAN CLOENS Pieterz (1651/1725 Ddr) ongehuwd. In 1685 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* PIETER CLOENS Pieterz (1652 /1717 Ddr) tr 1674 Ddr Catharina Backus Jansdr. In 1687 / Zoutkeet te Wieldrecht/De Meyl.
* JAN CLOENS Pieterz (1646/1723 Ddr) tr. Ddr 1676 Jacoba de Mareez. In 1687 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* HENDRIK FRANCKEN Servaesz(Genefaesz)(ca1620/1670 Ddr) tr 1645 Ddr Geertrui v/d Hulk Gillisdr. In 1665 / Zoutkeet ,,De Franckenkeet,, te Hendrik Ido Ambacht.
* MATTHIJS de HACKER Michielz(ca 1635/1690 Ddr)tr 1663 Ddr Barbara Paradijs. In 1663 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* SAMUELS v/d HEYDEN Isaacz (ca 1629Ddr)tr 1654 Ddr Maria van Meurs Dirks. In 1680 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* JONAS de JONGH Anthonyz (ca 1650 Den Briel)tr 1677 Ddr Johanna de Sont Pieters. In 1687 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* CORNELIS v MEEUWEN Jacobz (1615 Ddr) ongehuwd. In 1645 / Zoutkeet te Zwijndrecht
* JACOB v MEEUWEN Johanz (1643/1702 Ddr)1e Henriette Holstein/2e Ddr Maria Stoop Nicolaasdr. In 1680 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* PHILIP van MEEUWEN Johanz (1647/1684 Ddr)tr 1680 Ddr Margareta Repelaer Hugodr. In 1680 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* JOHAN van NEURENBERGH Willem (Guillaumez) (1613/1687 Ddr), tr 1634 Ddr Elisabeth Trip Jacobs. In 1650 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* JOHAN v NEURENBERGH Johanz (1640/1684)tr 1674 Adriana v Sont Pieters. In 1684 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* JACOB v NEURENBERGH Johanz (1642) tr 1668 Ddr Margriet v/d Honaert Pieters. In 1670 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* DIRCK de NOOY Gerardz (Gerritz)(ca 1640/1719 Ddr), tr 1e 1673 Ddr Anna Crom Pieters tr 2e 1683 Ddr Johanna van Neurenbergh Johansdr. In 1670 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* ROCHUS REES Mattheusz (1625/1680 Ddr) tr 1652 Ddr Elisabeth Ooms Adriaans. In 1650 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* MATHEUS REES Rochusz (1653/1715 Ddr ) tr 1674 Ddr Pieternella Backus Jans. In 1680 / 2 Zoutketen te Zwijndrecht en Wieldrecht/De Meyl.
* HENDRIK TERWEN Cornelisz (1630 Ddr) tr 1658 Ddr Margriet v/d Wijngaart Adriaans. In 1670 / Zoutkeet te Zwijndrecht.
* LODEWIJK TERWEN Cornelisz (1643/1711Ddr)tr Ddr 1676 Levina Terwen. In 1680 /Zoutkeet te Zwijndrecht.
* ELIAS TRIP Jacobz (1570 Zaltbommel/1636 Amsterdam) tr 1592 Ddr Maria de Geer Louisdr. In 1600 /1612 / 2 Zoutketen te Zwijndrecht.
* LOUIS TRIP Jacobz (1605 Ddr /1684 Amsterdam) tr 1631 Ddr Emerentia Hoefslager Hendriks. In 1657 / 2 Zoutketen te Zwijndrecht.

24. KOOPLIEDEN/REDERS TE DORDRECHT IN DE 18E EEUW DIE IN BEZIT WAREN OF VAN EEN AANDEEL VAN EEN ZOUTZIEDERIJ (ZOUTKEET)

1. FA. KOOL & DE GRONDT Zouthandel te Dordrecht.
NICOLAAS KOOL GELEYNS (1663) tr Ddr Neeltje Schouten.
FREDRIK de GRONDT (1670 het Land van Berg /Dtsl) tr 1695 te Ddr Maria Pijl.
In 1708 eigenaren van het Fluitschip ,,DE MERCURIUS,, om mee naar Frankrijk te zeilen om Ruw Zout en wijn te halen.
In 1720 eigenaren van het Fluitschip ,,DE HOOP,, f 20.500,-

2. FIRMA DEN BANDT Zouthandel te Dordrecht.
JOHANNES den BANDT Huybertz (1764/1810 Ddr) tr. 1796 Ddr Carolina Dorothea de Leeuw Abrahamsdr.
In 1800 is hij eigenaar v/d Zoutkeet ,,NEPTUNIS,, Zwijndrecht/West /gekocht van Kouwens & Vriesendorp.

3. FIRMA BATENBURG & COOYMANS Zouthandel te Dordrecht.
PAULUS v BATENBURG Janz (1717/1799 Ddr) tr. 1e 1740 Ddr Johanna Groenendaal Johans. tr 2e 1783 CORNELIA SCHALK.
In 1760 is hij eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht/West (gelegen naast Zoutkeet Neptunis) samen met
HENDRIK COOYMANS Pieterz (1706/1767Ddr) tr. 1738 Ddr Anna Theresia Perquin Jacobs.

4. FIRMA CASTENDIJK & PISTORIUS Zouthandel te Dordrecht.
GERARD CASTENDIJK Johanz (1724 /1786Ddr) tr. 1747 Ddr Pieternella Vester Adriaans / samen met
WILHELMUS PISTORIUS Samuelz ( 1713 Ddr) tr Ddr Maria Bongers.
In 1757 eigenaren v/d ,,DE MIDDELSTE ZOUTKEET,,te Wieldrecht/ De Meyl. (Op 4-3-1772 verkocht voor f 10.900,- aan Samuel Crena Davidz (1740/1807) samen met Hendrik v/d Wallen koopman te Rotterdam.
Op 4-4-1757 kopen zij een Zoutwaterschip (70 voet lang/ 20 voet wijt / 7 voet hol)

5. FIRMA DE COURT Zouthandel te Dordrecht.
HENDRIK FRANCOIS de COURT Janz (1746/1823 Ddr) tr 1783 Ddr Johanna Margaretha Coignon Etiennedr.
In 1788 is hij eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht.
In 1806 koopt hij voor f 18.481,- ,,DE ZUIDWAARDSE ZOUTKEET,, met 6 ziedpannen te Wieldrecht /De Meyl van Cornelis Vriesendorp en de erven v/d Kaa & Kouwens.

6. FIRMA CRENA & V MANEN Zouthandel te Dordrecht.
SAMUEL CRENA Davidz ( 1740/1807Alphen a/d Rijn) tr 1772 Ddr Geertrui v Poelien Arnoldusdr. Samen met HENDRIK v MANEN Cornelisz tr Ddr Maria v/d Hoeven. In 1766 zijn zij de eigenaren van de,,DE NOORDWAARDSE ZOUTKEET,,te Wieldrecht/De Meyl.
In 1772 zijn zij de eigenaren v/d ,,De ZUIDWAARDSE ZOUTKEET,, te Wieldrecht/De Meyl.

7. FIRMA CRENA & v/d WALLEN Zouthandel te Dordrecht.
SAMUEL CRENA Davidz (1740/1807 ) samen met HENDRIK v/d WALLEN Koopman te Rotterdam.
In 1772 zijn zij eigenaren v/d ,,DE MIDDELSTE ZOUTKEET,,te Wieldrecht/ De Meyl.
EXPORT VAN ZOUT
Tussen 1765 t/m 1775 exporteerden zij Via de Rijn en de Maas 47.370 vaten zout. (Archief 181/ SAD)


(Export van Zout tussen 1765/1775 via de Rijn en de Maas door de Zouthandel Crena en v/d Wallen te Dordrecht (Archief 181/SAD)) )

9. FIRMA DAM & HARDUS Zouthandel te Dordrecht.(ook Suikerhandel)
(in 1822 Fa. DAM- BACKER Zout en Suikerhandel)
JAN MELCHIOR DAM Janz. Ged: 26-7-1722 te Dordrecht /overl: aug 1781 te Dordrecht. z.v. Jan Adolf Dam (uit Soest/Westfalen) enJohanna Verheiden / uit Grevelduin. Hij trouwt op 6-9- 1753 te Dordrecht Luthers met MARIA CATHARINA DORGES Geb: 1722 te Hildesheim/Dtsl /overl: na 1781te Dordrecht. d.v. Michiel Dorges (woont te Hendrik Ido Ambacht/Oostendam)
Jan Coenraad Rookool (Zouthandelaar)is getuige bij het huwelijk als oom van Maria C. Dorges.
JAN MELCHIOR DAM werkte al jaren als Boekhouder /Keetbaas bij de Zoutkeet van ROOKOOL. Evenals CAREL HARDUS Gerardz die ook werkzaam was bij dezelfde zoutkeet.
In 1760 koopt Jan Melchior Dam de helft Zoutkeet van Rookool te Hendrik Ido Ambacht/Oostendam van JOHANNA de SITTERT wed. van Jan Coenraad Rookool samen met ANNA MARGARETA de HAAN (1690 /1762 Nijmegen) Wed van Carel Hardus Gerardz)
Zij koopt de andere helft van de Zoutkeet (Acte / 7-2-1760 over gezamenlijke exploitatie van de Zoutkeet)(Archief / Dam- Backer / Stadsarchief Vlaardingen)


(Export Zout tussen 1765/1775 via de Rijn en de Maas door Zouthandel Dam & Hardus te Dordrecht))

10. Fa JAN MELCHIOR DAM & DIRK HARDUS Zouthandel te Dordrecht. (ook suikerraffinadeurs)
In 1763 zij zij de eigenaren van de Zoutkeet te Hendrik Ido Ambacht
(acte / 21-5-1763 / Archief Dam- Backer / Stadsarchief Vlaardingen)
MARIA CATHARINA DORGES (1722 /na 1787 Ddr) wed v Jan Melchior Dam.
In 1787 wordt zij enige eigenaar v/d Zoutkeet te Hendrik Ido Ambacht.
(Acte / 6-3-1787/ Archief Dam-Backer / Stadsarchief Vlaardingen)

Firma JAN DAM BACKER & HARDUS Handel in Zout en Suiker te Dordrecht.
Balansen 1823/1827
(Archief Dam - Backer /nr 1202 Stadsarchief Vlaardingen)
EXPORT VAN ZOUT
Tussen 1765 t/m 1775 exporteerden zij
Via de Rijn naar KEULEN / 48.824 vaten zout.
Via de Rijn naar URDINGEN / 15.480 vaten zout.
Via de Maas 6395 vaten zout
( archief 181/ SAD)

FIRMA JAN DAM- BACKER & Comp Zouthandel te Dordrecht. (ook Suikerraffinadeurs te Dordrecht)
(Acte op 3-5-1822/ samen gaan van de families Dam & Backer)
Op 3-5-1822 wordt een contract gesloten van Compagnieschap tussen Hilmar Johan Backer Hilmarz ( 1804/1845), Jan Dam Backer Hilmarz (1793/1863) en Lucia Dam wed v J.E. Steurwald gaan verder onder de naam Jan Dam-Backer & Comp.
(Archief Dam - Backer / Stadsarchief Vlaardingen)

11. FIRMA V/D KAA & KOUWENS Zouthandel te Dordrecht.
AART v/d KAA Janz (1709/1788 Ddr) tr 1739 Heiltje v/d Matten Bastiaans.
Samen met WILLEM KOUWENS Willem Claesz ( 1708 Capelle/1796 Ddr) tr 1739 Ddr met Teuntje v Muiden (Muyen)
In 1765 zijn zij eigenaren van een Zoutkeet te Zwijndrecht met 6 ziedpannen.
Op 6-2-1781 kopen zij een Zoutwaterschip van de Erven Cloens uit Zwijndrecht. (70 voet lang/20 voet wijt /7 voet hol)

JAN v/d KAA Aartz (1744/1796 Ddr) tr 1767 Ddr Johanna Kouwens Willems.
Samen met WILLEM NICOLAAS KOUWENS Willemz (1761 Ddr) tr 1783 Ddr Theodora van Gennep Johansdr.
In 1788 zijn zij eigenaren v/d de Zoutkeet te Zwijndrecht met 6 Ziedpannen.

12. FIRMA AART V/D KAA & ZN Zouthandel te Dordrecht.
AART v/d KAA Janz (1767/1806 Ddr) tr 1794 Ddr Geertrui Johanna Willems Johansdr.
In 1800 is hij eigenaar van de zoutkeet te Zwijndrecht met 6 ziedpannen.
In 1802 koopt hij een Zoutwaterschip /Schipper Matthijs Goedhart van Hendrik Lith de Jeude.
In 1806 is hij eigenaar van ,,DE ZUIDWAARDSE ZOUTKEET,, met 6 Ziedpannen.
te Wieldrecht/De Meyl

GEERTRUI JOHANNA WILLEMS Johansdr (1770/1846 Ddr) Wed Aart v/d Kaa & Zn.
Samen met haar zwager CORNELIS VRIESENDORP Jacobz (1779/1843 Ddr), tr 1799 Ddr Adriana Cornelia v/d Kaa Jansdr.
In 1806 zijn zij eigenaren van ,,DE ZUIDWAARDSE ZOUTKEET,, met 6 ziedpannen te Wieldrecht /De Meyl.
Zij verkopen deze Zoutkeet voor f 18.481,- aan HENDRIK FRANCOIS de COURT
EXPORT VAN ZOUT
Tussen 1776 t/m 1775 exporteerden de Fa v/d Kaa & Kouwens
Via de Rijn 38.150 vaten zout
Via de Maas 104 vaten zout
(Archief 181/ SAD)

(Export van Zout tussen 1765/1775 via de Rijn en de Maas door Zouthandel Aart v/d Kaa te Dordrecht.))

13. FIRMA LITH DE JEUDE Zouthandel te Dordrecht.
HENDRIK LITH de JEUDE Johanz (1757 Ddr) tr 1783 Ddr Susanna Cornelia v Eelde.
In 1798 koopt hij voor f 23.625,- ,,DE NOORDWAARDSE ZOUTKEET,, te Wieldrecht /De Meyl van Fa. SAMUEL CRENA & HENDRIK CORNELIS v MANEN
Met:
4 ZIEDPANNEN
7 ZOUTDENNEN
2 WOESTBAKKEN
2 WATERBAKKEN
1 WONING VOOR DE KEETBAAS
2 WOONHUIZEN VOOR DE KEETVROUWEN
1 KEET VOOR HET KEETVOLK
ZOUTMATEN/ZAKKEN VOOR DE DRAGERS EN DE KEETVROUWEN
Op 20-3-1805 verkoopt hij deze Zoutkeet voor f 7.000,- aan, WILLEM de JONGH Hendrikz Koopman te Dordrecht.

14. FIRMA FAMILIE REES Zouthandelaren te Dordrecht (1590/1760)
GILLIS REES Cornelisz ca 1545 te Yperen/Vlaanderen. tr ca 1570 Elisabeth v/d Goudemolen.
In 1590 eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht/West. samen met Herman v/d Wolde uit Vlaanderen.

MATTHEUS REES Gillisz (ca 1571 /1644 Ddr) tr 1595 Ddr Cornlia v Wesel Rochusdr.
In 1613 eigenaar van 2 Zoutketen te Zwijndrecht / West.

ROCHUS REES Mattheusz (1625/1680 Ddr) tr 1652 Ddr met Elisabeth Ooms Adriaans.
in 1650 eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht.
in 1670 eigenaar ,,DE NOORDWAARDSE ZOUTKEET,, te Wieldrecht /De Meyl.

MATTHEUS REES Rochusz (1653/1715 Ddr) tr 1674 Ddr met Pieternella Backus Jans.
1680 eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht.
in 1680 eigenaar v/d ,,DE NOORDWAARDSE ZOUTKEET,, te Wieldrecht/De Meyl.

MATTHEUS REES Mattheusz (1685/1744 Ddr) tr Ddr Cornelia Vingerhoed Gerardsdr.
In 1715 eigenaar v/d ,,DE NOORDWAARDSE ZOUTKEET,, te Wieldrecht/De Meyl.

GILLIS REES Mattheusz (1686 /1759 Ddr) tr 1721 Ddr Antonia van Wesel Goverts
1715 eigenaar v/d een Zoutkeet te Zwijndrecht.

MATTHEUS REES Mattheusz (1713/1785 Ddr), tr 1743 Christina Reepmaker Willems.(1716/1799 Ddr) d.v. Willem Reepmaker en Johanna op de Camp Adriaans.
In 1750 eigenaar v/d ,,DE NOORDWAARDSE ZOUTKEET,, te Wieldrecht/De Meyl.
In 1756 koopt hij ,,DE ZUIDWAARDSE ZOUTKEET,, te Wieldrecht/De Meyl van MARIA LEPLA Hendriks wed van SIMON TAAY Simons (van Campen) met
4 ZIEDPANNEN

6 ZOUTDENNEN
2 TURFHOKKEN
8 KUIPEN
1 WATERBAK
2 WOESTBAKKEN
2 WONINGEN VOOR HET KEETVOLK

MATTHEUS REES Gillisz (1723/1777 Ddr) tr 1761 Ddr Adriana Johanna v/d Santheuvel (1726/1793 Ddr) Barthdr.
In 1760 eigenaar van een Zoutkeet te Hendrik I. Ambacht./Oostendam. (samen met Pieter Cooymans Pieterz (1707/1784 Ddr)

15. FAMILIE TAAY Zouthandel te Dordrecht.
SIMON TAAY HENDRIKZ (1678/1749 Ddr), tr. 1711 Elisabeth de Bruijn Pietersdr.
In 1729 eigenaar ½ ,,DE ZUIDWAARDSE ZOUTKEET,,te Wieldrecht /De Meyl.
In 1729 eigenaar van een Zoutkeet te Zwijndrecht.

SIMON TAAY Simonz / van Campen ( 1712/1754 Ddr) tr 1733 MARIA LEPLA Hendriks
In 1749 eigenaar v/d ,,DE ZUIDWAARDSE ZOUTKEET,, te Wieldrecht/De Meyl.
MARIA LEPLA Hendriks (1712 Ddr) wed v Simon Taay Somons (van Campen)
In 1756 eigenares v/d ,,De Zuidwaardse Zoutkeet,, te Wieldrecht/ De Meyl.
In 1756 eigenares van een Zoutkeet te Hendrik I. Ambacht. (verkocht aan Mattheus Rees Gillisz samen met Pieter Cooyman Pieters)

HENDRIK TAAY SIMONS (1712/voor 1756 Ddr) tr 1746 Huberta Onder de Linden Adriaans.
In 1749 eigenaar v/d Zoutkeet te Zwijndrecht samen met PIETER JAN TAAY Simons (1720 Ddr) Koopman te Culemborg.
Op 15-7-1756 verkopen de Erven Familie TAAY een Zoutwaterschip.

16. FIRMA STRATENUS Zouthandel te Dordrecht.
CORNELIS STRATENUS Adamz (1733-1805 Ddr) tr 1757 Margareth van Boven Pieters.
In 1750 erft MARGARETH v BOVEN Pieters een Zoutkeet te Zwijndrecht samen met haar broer GOVERT v BOVEN Pieters van
vader PIETER v BOVEN Koopman te Dordrecht
In 1771 / eigenaar v/d Zoutkeet te Zwijndrecht.

17. FIRMA GERRIT V HOOGSTRATEN & ZN HANDELSHUIS TE DORDRECHT 1800/1920
(Archief 181/ Firma Gerrit van Hoogstraten & Zn Rederij en Zouthandel te Dordrecht SAD)
(NB. Archief 181 is ongeordend en niet ter inzage)

De Firma G. van Hoogstraten bestond uit diverse deelgenoten en bedrijven.
In 1817 Eigenaar van de Zoutziederij ,,DE ZOUTBRON ,, met 8 Ziedpannen te Zwijndrecht.
Op 1-1-1829 gaat de Fa. G v Hoogstraten & Zn een nieuwe Vennootschap aan tussen:
NICOLAAS ROODENBURG EN LEENDERT ROODENBURG met
JACOB STAATS BOONEN /ELIAS BOONEN / JEAN PIERRE BOONEN / WED J.BOONEN
De Firma G v Hoogstraten & zn bestond toen uit:
1. TOUWSLAGERIJ A/D VEST TE DORDRECHT
2. HOUTHANDEL TE DORDRECHT
3. ZOUTZIEDERIJ ,,DE ZOUTBRON,, TE ZWIJNDRECHT
4. REDERIJ

REKENINGCOURANT van de Zoutkeet ,,DE ZOUTBRON,,
De jaren 1814/1817/1818/1820/1821/1822
Directeur/boekhouder LEENDERT v ROODENBURG
(Archief 181 Doos 2/ B5 /SAD)

OCTROOI VERLEEND DOOR KONING WILLEM II VOOR DE BOUW NIEUWE ZOUTKEET
In 1837 verleend zijne majesteit octrooi voor de bouw van een nieuwe zoutkeet te Zwijndrecht aan de Fa Gerrit v Hoogstraten & zn met bouwtekeningen ondertekend door MR. ANTHONIJ NICOLAAS VRIESENDORP (Ged: 13-8-1806 Ddr/overl: 13-8-1845) z.v. Cornelis Vriesendorp en Adriana Cornelia v/d Kaa
In 1830 te Leiden gepromoveerd / mede oprichter samen met Mr. Jan Hendrik Gaade (1800/1861) van het oudste Octrooibureau in Nederland ,,VRIESENDORP & GAADE,, te Den Haag
(Archief 181/ Doos 1 /A5 SAD)

VERGUNNING V/D AAN EN AFVOER VAN ZOUT TE ZWIJNDRECHT
Op 3-2-1877 krijgt de Firma G. v Hoogstraten & Zn toestemming van het Hoogheemraadschap v/d Zwijndrechtse Waard voor de aan en afvoer van zout. (Archief 181/ Doos 2 B 5 / SAD)

CORRESPONDENTIE FIRMA GERRIT V HOOGSTRATEN & ZN UIT 1879
(Archief 181 /Doos1/A 9 SAD)

(c) Papendrecht H.W.G. van Blokland-Visser, januari 2016.